چکیده
مقدمه: در دورۀ تیموری، تکنیک‌های اجرایی و تزئینی متعددی ازقبیل معرق، هفت‌رنگ، منقوش‌زیرلعابی، طلاچسبان و... در تزئینات کاشی‌کاری، اجرا شده است. اما فن زرین‌فام، برخلاف تصور رایج مبنی‌بر توقف تولید آن پس از عصر ایلخانی، در این دوره نیز تداوم داشته است. براین‌اساس، بااستناد به مصادیق برجای‌مانده، به‌ویژه لوح‌های کاشی، می‌توان تداوم این هنر را، درخلال دورۀ تیموریان نیز، ردیابی نمود.
اهداف و سؤال‌ها: هدف اصلی این پژوهش، در وهله نخست، معرفی و بازشناسی این لوح‌ها و سپس بررسی و ارزیابی آن‌ها، ازحیث ساختار، نقوش و محتوای کتیبه‌ها است. درهمین‌راستا، پرسش‌های پژوهش حاضر را، می‌توان چنین مطرح کرد: لوح‌های کاشی زرین‌فام به‌جای‌مانده از دورۀ تیموری، تولید کجا و چه مقطعی از تاریخ این دوره هستند؟ لوح‌های مذکور، ازلحاظ ساختار، نقوش و محتوای کتیبه‌ها، دارای چه ویژگی‌هایی هستند؟
روش‌ها: این پژوهش به روش تفسیری-تاریخی و برپایۀ پژوهشی میدانی و بااستناد به منابع مکتوب، به‌تحلیل داده‌های به‌دست‌آمده از نمونه‌های مطالعاتی می‌پردازد.
یافته‌ها و نتایج: یافته‌های حاصل از بررسیِ 23 لوح کاشی زرین‌فام تاریخ‌دار یا منسوب به این دوره، نشان می‌دهد که اکثریت این آثار مربوط به نیمه دوم قرن نهم ه‍.ق (اواخر دورۀ تیموری) و غالبا مربوط و منسوب به شهر کاشان و روستاهای اطراف آن، هستند. از‌لحاظ ساختاری، این لوح‌ها به دو دسته مستطیل‌شکل و چندضلعی تقسیم می‌شوند، که از ترکیب‌بندی‌های مشابهی، تبعیت می‌کنند. نقوش به‌کاررفته شامل نقوش هندسیِ محدود و نقوش گیاهی متنوع ازجمله انواع اسلیمی، ختایی و نقوش گلدان، قندیل و... هستند. ازحیث محتوا، گرایش‌های شیعی در لوح‌های دوره تیموری، کاربرد بیشتری داشته است. به‌طورکلی در این دوره، هنرمندان در عرصه تولید لوح‌های زرین‌فام، از دو سبک هنری متفاوت، تبعیت می‌کردند. نمونه‌های، فاخر و سفارشی که با دقت و ظرافت بیشتری در کارگاه‌های تخصصی و با حضور متخصصان مختلف تولید شده‌اند و نمونه‌های ساده‌تر و کم‌کارتر که در آن‌ها طراحی نقوش، خوشنویسی و ساخت، همگی برعهده یک هنرمند بوده است.

چکیده
مقدمه: در دورۀ تیموری، تکنیک‌های اجرایی و تزئینی متعددی ازقبیل معرق، هفت‌رنگ، منقوش‌زیرلعابی، طلاچسبان و... در تزئینات کاشی‌کاری، اجرا شده است. اما فن زرین‌فام، برخلاف تصور رایج مبنی‌بر توقف تولید آن پس از عصر ایلخانی، در این دوره نیز تداوم داشته است. براین‌اساس، بااستناد به مصادیق برجای‌مانده، به‌ویژه لوح‌های کاشی، می‌توان تداوم این هنر را، درخلال دورۀ تیموریان نیز، ردیابی نمود.
اهداف و سؤال‌ها: هدف اصلی این پژوهش، در وهله نخست، معرفی و بازشناسی این لوح‌ها و سپس بررسی و ارزیابی آن‌ها، ازحیث ساختار، نقوش و محتوای کتیبه‌ها است. درهمین‌راستا، پرسش‌های پژوهش حاضر را، می‌توان چنین مطرح کرد: لوح‌های کاشی زرین‌فام به‌جای‌مانده از دورۀ تیموری، تولید کجا و چه مقطعی از تاریخ این دوره هستند؟ لوح‌های مذکور، ازلحاظ ساختار، نقوش و محتوای کتیبه‌ها، دارای چه ویژگی‌هایی هستند؟
روش‌ها: این پژوهش به روش تفسیری-تاریخی و برپایۀ پژوهشی میدانی و بااستناد به منابع مکتوب، به‌تحلیل داده‌های به‌دست‌آمده از نمونه‌های مطالعاتی می‌پردازد.
یافته‌ها و نتایج: یافته‌های حاصل از بررسیِ 23 لوح کاشی زرین‌فام تاریخ‌دار یا منسوب به این دوره، نشان می‌دهد که اکثریت این آثار مربوط به نیمه دوم قرن نهم ه‍.ق (اواخر دورۀ تیموری) و غالبا مربوط و منسوب به شهر کاشان و روستاهای اطراف آن، هستند. از‌لحاظ ساختاری، این لوح‌ها به دو دسته مستطیل‌شکل و چندضلعی تقسیم می‌شوند، که از ترکیب‌بندی‌های مشابهی، تبعیت می‌کنند. نقوش به‌کاررفته شامل نقوش هندسیِ محدود و نقوش گیاهی متنوع ازجمله انواع اسلیمی، ختایی و نقوش گلدان، قندیل و... هستند. ازحیث محتوا، گرایش‌های شیعی در لوح‌های دوره تیموری، کاربرد بیشتری داشته است. به‌طورکلی در این دوره، هنرمندان در عرصه تولید لوح‌های زرین‌فام، از دو سبک هنری متفاوت، تبعیت می‌کردند. نمونه‌های، فاخر و سفارشی که با دقت و ظرافت بیشتری در کارگاه‌های تخصصی و با حضور متخصصان مختلف تولید شده‌اند و نمونه‌های ساده‌تر و کم‌کارتر که در آن‌ها طراحی نقوش، خوشنویسی و ساخت، همگی برعهده یک هنرمند بوده است.