فصلنامه نگره

فصلنامه نگره

نیلوفر ایرانی، نیلوفر بودایی (بررسی موردی: نقش نگاره تاجگذاری اردشیر دوم در طاق بستان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه مطالعات عالی هنر دانشگاه تهران
10.22070/negareh.2011.5122
چکیده
شاید تنها اثر ایرانی که قدیس یا ایزدی را ایستاده بر نیلوفر نشان می‌دهد، نقش نگاره تاج­گذاری اردشیر دوم در طاق بستان باشد که مهر یا میترا را در حالی که ایستاده بر نیلوفر است و به دست بَرسمی دارد، تصویر می‌کند.(تصویر1) در جای دیگر ایران، نقشی چنین استاده یا بنشسته بر نیلوفر وجود ندارد.از آن سو در بودیزم، هندونیزم و جینیزم، نیلوفر که به تعبیر نیلوفرینِ اُپانیشادها، گل ظهور و تجلی است، زیر پای کسانی قرار می‌گیرد که منشایی الوهی و قدسی دارند و کارکرد آن ( نیلوفر) انعکاس چنین جایگاه رفیعی است. یقینا نخستین‌بار در متون هندیان از جایگاه فراز نیلوفر سخن به میان آمد و متون ایرانی چون بندهش که هر ایزدی را به گلی منسوب نمودند و آناهیتا را به نیلوفر، موخر بر روایت‌های حکمی هندوان از نیلوفر است. حال سئوال این است آن تک مورد نیلوفری در طاق بستان، متاثر از رویکرد حکمی و کارکرد هنری نیلوفر در هند است یا متاثر از روایات زرتشتی؟ این مقاله با استفاده از روش تحلیل تطبیقی و با رویکرد حکمی و فلسفی سعی دارد نشان دهد حکمت و اندیشه ایرانی و هندی تاویل و تحلیل عمیقی از نیلوفر داشته و بر این اساس سعی نموده‌اند این مبانی را در آثار هنری خویش بازنمایی و تصویر نمایند. به عبارت دیگر هنر در ایران و هند همچون بسیاری از تمدن‌های باستانی مجلا و مظهر ایده‌ها، اعتقادات و آیین‌ها است. این تجلی در مورد نیلوفر، در سرزمینی چون هند افزون­تر بوده اما در آثار هنری و معماری آن (تصویر2) درخشش کامل یافته است اما در ایران ضمن آیینی انگاشتن نیلوفر، اراده‌ای در استفاده از آن برای اثبات و ارایه سرشت قدسی افراد با گسترانیدن آن در زیر پاهای تصاویر یا پیکره ها وجود نداشته، جز یک مورد که این مقاله شرح آن است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Iranian Lotus & Buddhism Lotus (Role of Second Ardeshir Coronation Figure in Tagh Bostan; Case study)

نویسنده English

Hasan Bolkhari ghehi
Associate Professor in the Department of Art Studies, University of Tehran
چکیده English

Probably there is only one artistic work, which shows a saint or god, stands on a lotus. It is in Tagh Bostan that shows Mehr or Mitra standing on lotus which has a Sacred planet) Barsom) in his hand. There isn’t another example of depicting a saint or god standing or sitting on lotus in Persian art.
In Upanishads lotus is flower of manifestation. In Jainism, Buddhism and Hinduism lotus is placed under the foot of one saint or god. In other words, it is under the foot of one who has holy origin. Therefore, lotus clarified this holy situation.
Certainly, it was in Hinduism books in which lotus situation had been explained. Iranian books like Bondahish, which relates a flower to an especial god, for example lotus to Anahita, are the latest and have been affected by Hinduism stories about lotus.
There is an important question: Bondahish or Hinduism books have affected the only illustration of lotus in Iran, which is in Tagh Bostan?
This essay tries to explain that Iranian and Indian wisdom have had a deep and contemplated thought about lotus, so they have tried to use and represent it in their artistic works. Therefore, as other ancient civilizations, art in Iran and India manifests their beliefs, cults and thoughts.
This manifestation about lotus has been very vest in India so it is completely clear in their art and architecture. Nevertheless, in Iran, lotus has been only in cults and there have not been any function in proving someone holiness or goodness except one case, which is discussed in this essay.

کلیدواژه‌ها English

lotus
Mithra
Anahit
Bondahish
Tagh Bostan
Upanishads
الیاده، میرچا، رساله در تاریخ ادیان. ترجمه جلال ستاری، سروش، تهران، 1372.
بلخاری قهی، حسن، اسرار مکنون یک گل (تاملی در مبانی حکمی نیلوفر مقدس در آیین و هنر شرق). چاپ دوم، فرهنگستان هنر، تهران، 1388.
پاشایی، ع.، بودا. فیروزه، تهران، 1375.
پورداد، ابراهیم، آناهیتا. به کوشش مرتضی گرجی، افراسیاب، مشهد، بی‌تا.
داراشکوه، شاهزاده محمد، اپانیشادها (سراکبر). با مقدمه و حواشی و تعلیقات دکتر سیدمحمدرضا جلالی‌نائینی و دکتر تاراچند، طهوری، تهران، 1356.
دادور، ابوالقاسم و منصوری، الهام، درآمدی بر اسطوره‌ها و نمادهای ایران و هند در عهد باستان. دانشگاه الزهرا، تهران، 1385.
ذکرگو، امیرحسین، «تحول شمایل‌نگاری بودایی در امتداد جاده ابریشم»، هنرنامه، دانشگاه هنر، سال دوم، شماره 4، پاییز 1378.
سهروردی، شیخ شهاب‌الدین یحیی، حکمت‌الاشراق. ترجمه دکتر سیدجعفر سجادی، دانشگاه تهران، تهران، 1384.
فیشر، رابرت ایی، نگارگری و معماری بودایی. ترجمه ع.پاشایی، فرهنگستان هنر، تهران، 1383.
قزوینی میرغیاث‌الدین علی، مهابهارت. به اهتمام دکتر سیدمحمدرضا جلالی نائینی و دکتر ن.س شوکلا (دوره چهار جلدی)، چاپ دوم، طهوری، تهران، بی‌تا.
کوماراسوآمی، آناندا، مقدمه‌ای بر هنر هند. ترجمه دکتر امیرحسین ذکرگو، روزنه، تهران، 1382.
گیرشمن، رمان، هنر ایران در دوره پارتی و ساسانی. ترجمه بهرام فره‌وشی، شرکت نشر علمی و فرهنگی، تهران، 1370.
هالاید، مادلین و گوتس، هرمان، تاریخ هنر ایران (هنر هند و ایرانی ـ  هند و اسلامی). ترجمه دکتر یعقوب آژند، مولی، تهران، 1376.
Ajanta and Ellora, Abhishek Publications, New Delhi.
Coomara Swamy, Ananda, Elements of Buddhist Iconography. Munshiram Manoharal Publishers Pvt. Ltd.New Delhi, 1998.
دوره 5، شماره 16
زمستان 1389
صفحه 18-25

  • تاریخ دریافت 14 دی 1389
  • تاریخ پذیرش 20 بهمن 1389
  • تاریخ انتشار 10 اسفند 1389