فصلنامه نگره

فصلنامه نگره

بررسی شیوه‌­های حکاکی و مُهرکنی در دوره قاجار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار دانشکدۀ هنر و معماری دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.
2 استادیار دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
چکیده
فن ساخت و تولید مهرهای سنتی در دوره قاجار از دو شیوه کلی پیروی می­کند. این شیوه­ها با توجه به جنس خام صفحه اثرگذار مهرها از یکدیگر متمایز می­شود؛ بنابراین مراحل مقدم بر حکاکی در مهرسازی، اعم از مراحل اجرایی ساخت بدنه یا حتی ویژگی های ظاهری مهرها را نمی­توان جزو شیوه­های مُهرکنی دانست. این ویژگی­ها اغلب به حرفه­های وابسته مهرسازی مربوط می­شوند و یا کارایی مهر در امور دیوانی را توضیح می­دهند؛ و از همین رو در شیوه­های مختلف حکاکی مهر نیز مشابه به­نظر می­رسند. در دوره قاجار اغلب مهرهای سنگی را از عقیق و مهرهای فلزی را از برنج می­ساختند. ابزار و قلم حکاکی مهرهای فلزی بسیار ساده و ظریف بود و مهرهای سنگی را نیز بیش تر با دستگاهی موسوم به«عقیق­کَن» حکاکی می­کرده­اند. روش اجرا نیز بر اساس کندن نقش و زمینه نقش مهر یا تراش سطح مهر انجام می­پذیرفت. در واقع خبرگی حکاکان قاجاری در بهره­جستن از ابزار ساده و آشنایی آن ها با حرفه­های وابسته حکاکی، در ساخت و عرضه مهرهایی مرغوب در دوره قاجار بسیار تعیین­کننده بوده است. در مقاله پیش­رو شیوه­های حکاکی مهر در دوره قاجار بر مبنای گردآوری میدانی با روش تحقیق تاریخی توصیفی، زیر عناوین مهرهای برنجی(فلزی) و مهرهای عقیق(سنگی) بررسی و تحلیل شده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Methods of Seal Carving In Qajar Era

نویسندگان English

Mohammad Sadegh Mirzaabolghasemi 1
Hassanali Pourmand 2
1 Associate Professor, Faculty of Art and Architecture, Shiraz University, Shiraz City, Fars Province, Iran.
2 Assistant Professor, Faculty of Art, university of Tarbiat Modares, Tehran, Iran.
چکیده English

There were two general methods for making and production of traditional seals in Qajar Era. These methods were defined and designated according to the raw material of the seals i.e stone or metal. So the process of preceding engraving, ranging from the construction of the seals or appearance features should not be known as the methods of seal carving. These characteristics often associated with the professions which are related to the seal making or explains their roles in bureaucratic works. In Qajar Era, stone seals were often made of agate and metal seals were made of brass. However, the phases of seal making before carving, such as text writing, composition and "chap nevisi" were the same in both methods. The tools used for carving metal seals were very simple and delicate and the stone seals were usually engraved by a machine called “Aqiq-kan” ''agate- carver". Actually, Qajar engravers' proficiency in exploiting of these simple tools and their knowledge of relating crafts to carving were quite decisive in making and presenting of high-grade seals in Qajar Era. In this paper, seal engraving styles in Qajar period based on historical - description research and field collection methods, the intervertebral titles brass (steel) and seals agate (stone) have been analyzed.

کلیدواژه‌ها English

carving
seal carving
making of seals
Qajar Era
آتابای، بدری. «تعریف مختصری درباره مهر و مهرکنی» در: وحید، ش256و257، 1358، 44-48.
جدی، محمد جواد. مهر و حکاکی در ایران، تهران، فرهنگستان هنر، 1387.
خلقی، مهرداد. دستور حکاکی، تهران: کتابخانه مجلس شورای اسلامی، 1389.
رحمتی بن عطاء­الله، کنزالاکتساب(در فن مُهرکَنی و هنرهای وابسته)، به تصحیح دکتر عارف نوشاهی و همکاری اقصی اَزور، نامه بهارستان(ضمیمه 1)، 1387.
شاردن، ژان. سفرنامه شاردن، ترجمه محمد عباسی، ، تهران، امیرکبیر، 1345، ج2و4.
گلچین­معانی، احمد. «مهر و نقش مهر» در هنر و مردم، س16، ش191-192، شهریور و مهر 1357، 42-62.
ونزل، ماریان. انگشتری­ها، ترجمه غلامحسین علی مازندرانی، تهران: کارنگ، 1386.
میرزاابوالقاسمی، محمدصادق، «کنزالاکتساب: رساله­ای در فن مُهرکَنی و هنرهای وابسته» در: گلستان هنر، ش16، تابستان1388، 102-105.
دوره 6، شماره 20
زمستان 1390
صفحه 59-67

  • تاریخ دریافت 04 خرداد 1390
  • تاریخ بازنگری 05 آذر 1390
  • تاریخ پذیرش 16 آذر 1390
  • تاریخ انتشار 01 دی 1390