فصلنامه نگره

فصلنامه نگره

تناسب و زیبایی در ظروف سفالی منطقه باستانی گوهرتپه بهشهر (مازندران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
عضو هیات علمی گروه صنایع دستی دانشکده هنر و معماری دانشگاه مازندران
10.22070/negareh.2009.5294
چکیده
مطالعه و بررسی ظروف سفالی ایران، علاوه بر آشنایی با فرهنگها و تعامل آن‌ها با یکدیگر و نیز مهاجرت اقوام، شیوه تفکر و اعتقاد آن‌ها را نشان می‌دهد. بدیهی است برای گشودن زوایای پنهان و آشکار ظروف، نیاز به تعمق در برخی خرده فرهنگ‌ها در اقوام ایرانی است. در مقاله پیش رو به اشیا و ظروف سفالی منطقه گوهر تپه بهشهر (استان مازندران) پرداخته شده که امروزه به عنوان یکی از مناطق باستانی در سازمان میراث فرهنگی و گردشگردی و صنایع دستی کشور ثبت گردیده است. مطالعات باستان‌شناسی نشان از قدمت هفت هزار ساله این منطقه دارد و یافته‌های دوران مفرغ (هزاره سوم ق.م.) تا عصر آهن II را آشکار می‌سازد. ظروف سفالی به دست آمده، علاوه بر ظرافت دارای زیبایی و تناسب چشمگیری بوده و در بررسی این نمونه‌ها مشخص شد ابعاد و اندازه ظاهری آن‌ها، از تناسب طلایی برخوردار هستند. نتایج حاصله نشان داد که آن دسته از ظروف سفالی که ظاهری زیبا دارند، ناخواسته از برخی قواعد تناسب طلایی پیروی کرده‌اند و با ابعاد آن‌ها هماهنگی دارند. و برخی از ظروف با طراحی آبریز منقاری شکل، که عمدتاً از منقار یا نوک پرندگان ماهی خوار الهام گرفته‌اند، دارای برجستگی‌های ظریف و حساب شده هستند. طبق نتایج کاوش باستان‌شناسان، این ظروف هنگام مراسم تدفین افراد خاص کاربرد داشته‌اند. هم چنین در طراحی برخی ظروف سفالی، شکل بدنه به طور آگاهانه از پرندگان الهام گرفته شده است. ادامه بررسی مشخص کرد، دسته‌ای از آثار سفالی که ظاهری ناموزون دارند از تناسب طلایی بهره‌ای نداشته و به علت فراوانی ساخت، از ظرافت و دقت هنرمندانه نیز برخوردار نیستند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Proportion and Elegance in Earthenwares of Gohartape Ancient Region of Behshahr

نویسنده English

Mohammad Azam Zadeh
m
چکیده English

The study of the earthenwares of Iran shows the people’s belief and introduce their
exchange of cultures and immigration. It’s evident that we should think profoundly about
some subcultures in Iranian peoples inorder to determine the visible and hidden aspects
of the earthenware.
This paper introduces the earthenwares of Gohartape region of Behshahr (Mazandaran
Province) that today is recorded as an ancient region in the organization of cultural
heritage of the country.
The study of archeology shows the ancientness of 7000 years civilization in this region
and clears the findings of metal to II iron periods (the middle of lunar second millenium).
The earthwares have outstanding fineness, beauty and proportion and have been
determined that their dimension and size consisted of golden ratios. The results show
that the beautiful earthenware unwantedly followed some rules of golden ratios. Some of
the earthenware with the design of beak-like water shed that mainly are affected by beak
or bill of fish-eating birds, have fine nodes and coordinate with and dimensions of
the golden ratios.
According to the result of archeologist’s researches, these earthenwares are applied in
the burial ceremonies of famous people. In addition, in designing of some earthenwares,
the shape of their’s frames awarely is affected by the figures of the birds. The researches
also show that some of the earthen works prpotions don’t have golden ratios or delicacy
and fineness due to their aboundance production.

کلیدواژه‌ها English

proportion
elegance
earthenware
drawing
golden section
Iran
Mazandaran Gohartape
آیت‌اللهی، حبیب‌اله، مبانی نظری هنرهای تجسمی، انتشارات سمت، تهران، ١٣٧٦.
اتینگهاوزن، ریچارد و یارشاطر، احسان، اوج‌های درخشان هنر ایران، ترجمه رویین پاکباز و هرمز عبداللهی، انتشارات آگاه، تهران، ١٣٧٩.
اسپور، دنیس، انگیزه آفرینندگی در سیر تاریخی هنرها، ترجمه امیرجلال الدین اعظم، انتشارات نیلوفر، تهران، چاپ اول، ١٣٨٣.
 توحیدی، فائق، فن و هنر سفالگری، انتشارات سمت، تهران، ١٣٨٢.
سرفراز، علی اکبر و فیروزمندی، بهمن، باستان‌شناسی و هنر دوران ماد، هخامنشی، اشکانی و ساسانی، انتشارات عفاف، چاپ اول، ١٣٨١.
ماهفروزی، علی، پژوهش‌های باستان‌شناسی گوهرتپه، نشر سازمان میراث فرهنگی و صنایع دستی و گردشگری استان مازندران، ساری، ١٣٨٤.
محسنی، حسین، اطلاعات عمومی هنر، انتشارات عفاف، تهران، ١٣٧٩.
نگهبان، عزت اله، مارلیک، نشر دانشگاه تهران، تهران، ١٣43.