فصلنامه نگره

فصلنامه نگره

تجلی عرفان در قالی‌های عصر صفوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشکده فرش - دانشگاه هنر اسلامی تبریز
2 دانشیار و عضو هیئت‌علمی دانشکدۀ پردیس هنرهای زیبا دانشگاه تهران
10.22070/negareh.2006.5252
چکیده
بررسی نقوش و نقش‌مایههای موجود در فرش‌ها نشان می‌دهد که در پس ظاهر برخی از این نقوش، معانی بسیار پیچیدهای نهفته است و این نقش‌مایهها در دوره‌های خاص تاریخی و فرهنگی ما، به فراوانی در جایگاه والای معنایی و مفهومی به کار گرفته شده‌اند. دوره صفویه یکی از این دوران است که مفاهیم والای عرفانی و اسلامی بر روی قالی‌ها با نشانه‌های رمزی مطرح می‌شوند. دغدغه هنرمند صفوی و هنرمند متفکر و عارف آن دوره به نوعی، بهشت و نیز رسیدن به سعادت ابدی است و این مفاهیم به وسیله ابداع، ترویج طرح باغی در قالی‌ها و آوردن عناصر و نقوشی که می‌توانند مفهوم بهشت را تقویت کنند، همانند درخت، طاووس و ماهی، عینیت پیدا کرده است و در کنار این فضای آرامش‌بخش، راه رسیدن به این فضا و شرط حضور در آن فضای امن الهی که این مهم در نقش‌مایههایی همانند گرفت و گیر بیان شده است. آدمی با غلبه بر نفس مطمئنه انسان بر نفس اماره‌اش است که لیاقت حضور در بهشت را پیدا می‌کند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

MANIFESTAION OF GNOSTICISM IN THE CARPET DESIGNS OF THE SAFAVID PERIOD

نویسندگان English

Ali Vandshoari 1
Ahmad Nadalian 2
1 Carpet Faculty - Tabriz Islamic Art University
2 PH.D, Associate Professor, Shahed University, Tehran, Iran
چکیده English

Going-over of the carpet motifs shows that there are very
complicated meanings behind of these visible motifs. These motifs have
been used in a grand conceptual place in our special periods of history and
culture. The Safavid period is one of these periods whereat the high concepts
of gnosis and Islam apear on the carpets with symbolic signs. The artists
and thinkers’ wistful of the Safavid period was to arrive at the lofty paradise
and endless bliss. So they were trying to extension of the garden design and
other motifs and elements which associate the paradise elements including
tree, peacock and fish. In this peacful situation we can see the Gereft-o- Geer
design as a symbole to reveal the arduous to paradise. In other words, the
human being can only get in paradis if he beat his carnal disires.

کلیدواژه‌ها English

Carpet
Safavid
Gnosist
رضی، هاشم، آیین مهر، تاریخ آیین رازآمیز میترایی در شرق و غرب از آغاز تا امروز، تهران، بهجت، 1381، جلد اول.
ستاری، جلال، پژوهشی در قصه یونس و ماهی، تهران، مرکز، چاپ دوم، 1379.
فربود، فریناز، محمود طاووسی، بررسی تطبیقی مفهوم نمادین درخت در ایران، فصلنامه تحلیلی و پژوهشی مدرس هنر، دانشگاه تربیت مدرس، دوره‌ی اول، شماره دوم زمستان ۱۳81.
کیایی‌نژاد، زین‌الدین، جلوه‌هایی از عرفان در ایران باستان، تهران، عطائی، ۱۳77.
محمد خانی، علی اصغر، حسن سید عرب، نامه سهروردی (مجموعه مقالات)، تهران، وزارت ارشاد و فرهنگ اسلامی، 1382.
مشکور، محمدجواد، سیمرغ و نقش آن در عرفان ایران، مجله هنر و مردم، شماره 177 و 178، 1356.
یاحقی، محمدجعفر، فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی، تهران، پژوهشگاه مطالعات و تحقیقات فرهنگی و سروش، 1375.