فصلنامه نگره

فصلنامه نگره

نقش تزیینات هنر ساسانی در شکل‌گیری هنر اسلامی ایران در سده‌های سوم تا پنجم هجری

نویسنده
مدیر گروه هنر اسلامی- دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
10.22070/negareh.2006.5249
چکیده
عصر ساسانیان را بایستی یکی از دوره‌های درخشان فرهنگ و هنر در تاریخ ایران دانست. هنر این دوره برداشتی ماهرانه از عناصر هنری کهن ایرانی بوده که در قالب ذوق و سلیقه هنرمندان آن ایام پا به عرصه وجود نهاده است. با سقوط ساسانیان و ظهور اسلام در ایران، بسیاری از نقوش ساسانی در مصنوعات مختلف در سده‌های اول هجری، مورد استفاده قرار گرفت. این موضوع سبب شد که هنرمندان مسلمان ایرانی، شاکله هنر اسلامی را بر اساس عناصر هنری ایران باستان که همسو با فرهنگ اسلامی بود، پی نهند. قرون سوم تا پنجم ه. ق دورانی پربار در تمام ابعاد فرهنگی از جمله هنر اسلامی بود. این برهه زمانی، نقش بسزایی در شکل‌گیری، گسترش و تداوم سبک هنری- تزیینی نوینی داشت که در قرون بعد در هنر اسلامی ایران به نهایت شکوفایی و بلوغ خود رسید. در این راستا مقاله حاضر به اهمیت استفاده از نقوش ساسانی و تاثیراتی که این نقوش در شکل‌گیری هنر اسلامی در سده‌های اول داشته و اوج تحول آن تا قرن پنجم ه. ق پرداخته است. از طرف دیگر نگاهی کوتاه بر اوضاع فرهنگی و اجتماعی و شکل‌گیری فرهنگ اسلامی؛ تحلیل بر روند و بازتاب هویت ایرانی در شکل‌گیری نقوش در آثار این دوره از هنر اسلامی از نظر شکل و محتوی دارد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

ROLE OF THE SASANID ART IN FORMATIAN OF THE ISLAMIC ART OF PERSIA ( IN 9TH TO 11TH CENTURYIES A.D. )

نویسنده English

Mohammad khazaie
Head of the Department of Islamic Art, Tarbiat Modares University
چکیده English

The Sassanid period began one of the most brilliant periods of Persian art. The
Sassanid artists created a new style of abstract, pseudo-floral ornaments, in which
rhythmic repetition and symmetry are the main principles.
The Sasanid Empire fell quickly, and in its entirety, to the Arab Muslim armies. It
seems the artists of the Islamic period followed the local traditions, and gradually
adopted and developed a new method of decoration.
The influence of Sasanid art on the formation of the Persian Islamic style is very
important. The decoration on surviving Persian monuments of this period is seen
as closely related to that on the truly: Islamic monuments themselves.
This article is composed of three main sections. First section will be a briefly
surveys the culture and art of the Sasanid period. The influence of Sasanid art on
the formation of the Iranian Islamic art will be discussed in second section. And
finally, traces the development of f°!»Ins and meaning of some decorative motifs
through its use in early Islamic art of Persia.

کلیدواژه‌ها English

Persian Art
Sassanid Art
Islamic Art
Decorative Motifs
اتینگهاوزن، ریچارد و گرابر، الگ، هنر و معماری اسلامی، ترجمه یعقوب آژند، تهران، سمت، 1378، چاپ اول.
اشپولر، برتولد، تاریخ ایران در قرون نخستین اسلامی، ترجمه مریم میراحمدی، تهران، علمی و فرهنگی، 1369.
خزایی، محمد، ارزش‌های هنری قرآن منحصر به فرد ابن بواب، نشریه دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد، شماره 55، 1381.
خزایی، محمد، نمادگرایی در هنر اسلامی، مجموعه مقالات اولین همایش هنر اسلامی، تهران، موسسه مطالعات هنر اسلامی، 1382.
شرعتی، علی، بازشناسی هویت ایرانی اسلامی (مجموعه آثار)، تهران، نشر الهام، 1369.
فرای، ریچاردنلسون، میراث باستانی ایران، مترجم مسعود رجب نیا، تهران، علمی و فرهنگی، 1377، چاپ پنجم.
کرمر، جوئل، احیای فرهنگی در عهد آل بویه، محمد سعید حنایی کاشانی، تهران، مرکز نشر دانشگاهی، 1375.
گیرشمن، رمن، ایران از آغاز تا اسلام، محمد معین، تهران، علمی فرهنگی، 1375، چاپ یازدهم.
مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، لبنان، دارحیاء، 1983 میلادی، جلد 8.
Beg, M.A.J(ed), Fine Arts in Islamic Civilization, The University of Malay  Press, 1981, Kuala Lumpur.
Khazaie, Mohammad , Early Islamic Persian Art, Origin, Form and Meaning, Book Extra Pub, 1999, London.
Khazaie, Mohammad, The Source and Religious Symbolism of the Arabesque in Medieval Islamic Art of Persia Central Asiatic Journal (ISI), in, Harrassowitz Verlag ,49, 2005, Germany .