فصلنامه نگره

فصلنامه نگره

حضور واقعه عاشورا در نقاشی دوران قاجار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشگاه تربیت مدرس-تهران
10.22070/negareh.2007.5212
چکیده
واقعه عاشورا از مهمترین وقایع مربوط به خاندان پیامبر اسلام (ص) است که در دوره‌های مختلف نگارگری در ایران مورد توجه هنرمندان قرار گرفته است. اهمیت واقعه عاشورا در این نهفته است که شهادت امام حسین (ع)، دستگیری زنان و کودکان اهل بیت پیامبر، به اسارت گرفته شدن آنها و موعظه‌هایی که توسط حضرت زینب (س) و امام چهارم (ع) صورت گرفت، نه تنها در همان زمان چهره ننگین حکومت سفاک بنی امیه و مظلومیت خاندان پیامبر را نشان داد و حتی در واژگونی این سلسله نقش اساسی داشت، بلکه برای همیشه ریشه‌های مذهب شیعه را تقویت کرد و الگویی برای مقاومت و ایثار سازنده برای شیعیان سراسر جهان شد. یکی از دوره‌هایی که شرایط سیاسی - اجتماعی آن بستر ظهور نقاشی‌هایی با مضمون عاشورا را به وجود آورد، دوره قاجار بود. در دوره قاجار به دلیل تحولات پس از مشروطه نقاشی مذهبی عمدتا محدود به نقاشی‌های عامیانه‌ای می‌شد که اکثراً توسط نقاشان غیر درباری و غیر حرفه‌ای تهیه می‌شدند. از جمله روش‌هایی که برای تصویر کردن موضوعات و وقایع مذهبی به کار گرفته شده، روش نقاشی قهوه‌خانه‌ای، نقاشی پشت شیشه و نقاشی چاپ سنگی است. بر این اساس، در این مقاله که با هدف بررسی واقعه عاشورا در نقاشی مذهبی دوره قاجار تهیه شده، تلاش بر این است که به سوالات ذیل پاسخ داده شود:
١- خاستگاه نقاشی مذهبی دوره قاجار کدام است و دارای چه ویژگی‌هایی است؟
٢- سبک‌های نقاشی مذهبی دوره‌ی قاجار کدامند؟
٣- حضور و جلوه واقعه عاشورا در این نقاشی‌ها چگونه است؟
مطالب این مقاله به شیوه اسنادی و کتابخانه‌ای گردآوری شده و تنظیم و تدوین آنها به شیوه توصیفی - تحلیلی صورت گرفته است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The incident of ashura in Qajar paintings

نویسنده English

Mahnaz Shayestehfar
tarbiyat modares university-tehran
چکیده English

The incident of ashura remains as a significant event associated with the kin of
the great prophet of islam and has been in the centre of attention for artists in the
various of painting.
The importance of Ashura lies in the fact that when imam Hussein was martyred
and the women and children were held captive and taken from one city to another
and also the famous speeches of zeinab and forth imam to leaders of Umavids it did
not only reveal the face Umavids, but also strengthened the foundation of shi`ah
and their sacrifice be came a Paradigm for all the shi’ah muslims in the world.
In the Qajar period, the political and social status was ready to accept paintings
with the content of Ashura . after the constitutional monarchy , religious painting
was mainly confied to vulgar and colloquial paintings which were mostly created
by courtier and inexpert painting. They applied techniques such as coffeehouse
paintings , painting under glass , and painting using lithography.
The follings, questions will be answered.
1.what is the origin of religious painting in the Qajar period? And what are its
characteristics.
2.what are the techniques applied in religious paintings ?
3. how does the incident of Ashura influence the paintings?
The compilation of subject matter and data used in this article is extracted from
library , record and thesis materials,Visual and Written , and the conduction of the
theme is descriptive , historical and analytical.

کلیدواژه‌ها English

Persian painting
Ashura
Qajar era
content and meaning
technique
احمدی، لاله، شمایل نگاری و پوستر در ایران، پایان نامه کارشناسی ارشد رشته گرافیک،
. دانشگاه تربیت مدرس، ١٣٧٤
الهی، محبوبه، تجلی عاشورا در هنر ایران،آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهش های اسلامی، ١٣٧٧
پاکباز، روئین، نقاشی ایران از دیرباز تا امروز،تهران، زرین و سیمین، ١٣٧٩
حاجی محمدی فریمانی، مهدی، بررسی نمادهای تصویری عاشورا در نقاشی ایران، پایان نامه کارشناسی ارشد نقاشی، دانشگاه تربیت مدرس، ١٣٨٠
حسن، زکی محمد، تاریخ نقاشی در ایران، ترجمه ابوالقاسم سحاب،تهران، نشر سحاب، ۱۳۵۸
.۱۳۸۴،
حسن وند، محمد کاظم و بهنام زنگی، نقاشی و نقاشان دوره قاجار،خیال شرقی ، شماره ۱
خزایی، محمد و محسن طبسی، صورت و معنا، کاشی کاری با موضوع عاشورا، دو فصلنامه مطالعات هنر اسلامی،شماره اول، ، ۱۳۸۳
رجبی ، محمد علی،کتاب ماه هنر، سال اول، شماره هفتم، ۱۳۷۸
سیف، هادی، نقاشی پشت شیشه، تهران، سروش، ۱۳۷۱
شریف زاده، سید عبدالمجید، تاریخ نگارگری در ایران، تهران، حوزه هنری، ۱۳۷۵
هدایت، هادی، همه تنهایی و تنهایی و تنهایی، فصلنامه هنر، ش ۸، بهار و تابستان ۱۳۶۴