فصلنامه نگره

فصلنامه نگره

پیدایش تابلو سوخت و نقش حاج میرزا آقا امامی در ابداع آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناس ارشد تصویرسازی دانشگاه شاهد
2 استادیار دانشکده هنر، دانشگاه شاهد
10.22070/negareh.2008.5206
چکیده
«سوخت» یکی از شیوه‌های هنر کتاب‌آرایی است که در قدیم برای تزیین جلد چرمی کتاب‌ها از آن استفاده می‌شد. سوخت یا معرق سوخت با بریدن چرم به شکل نقوش دلخواه و چسباندن آنها در کنار هم قرار می‌گرفته است. ابداع و اوج درخشش این نوع جلدها به زمان تیموریان در ایران باز می‌گردد، اما پس از آن دوران استفاده از شیوه به علت گران بودن و اختصاص فرصت بیشتر در اجرای آن کمتر شده است. در پی ورود چاپ به ایران در دوره قاجاریه و افزایش تقاضا برای ساخت جلد و همچنین رونق جلدهای زیر لاکی، استفاده از شیوه سوخت برای تزیین جلدها بسیار کم شده است. در همین زمان با تاثیر از اروپاییان، فرهنگ استفاده از تابلو برای تزیین دیوار بناها در ایران رواج یافته است. بر همین اساس، میرزا آقا امامی و چند هنرمند هم عصر او، برای حفظ شیوه سوخت که در حال فراموشی بوده است، این شیوه را برای ساختن تابلوهای نگارگری به کار برده‌اند. تابلو سوخت در اواخر قاجار و اوایل پهلوی اول توسط حاج میرزا آقا امامی ابداع شد. آشنایی با روش‌های سوخت، بررسی زمینه‌های پیدایش تابلوی سوخت و شناخت هنرمندان فعال در این عرصه، از اهداف این پژوهش است. روش گردآوری اطلاعات در این پژوهش، کتابخانه‌ای است.

عنوان مقاله English

The appearance of Sokht tableau and the role of Haj Mirza Aga Emami for its innovation

نویسندگان English

Mehdi vafamehr 1
Seyed Nezamoddin Emamifar 2
2 Assistant professor, Faculty of arts, Shahed University
چکیده English

“ Sookht” is a style that was used for decorating books
leather covers from past to now. “ Sookht” or “ Moraqqa-esookht”
was made by cutting leather to desired motifs and
sticking them beside each other. Innovation and prosperity of
these covers returns to Timmurid era in Iran. In the Qajar era
printing industry comes in Iran and from that time it was not
used due to being expensive and becoming prolonged. At the same time with influencing of European art the culture of using tableau was current
for decorating walls in Iran.
Haj Mirza Aqa Imami and a few of other masters used from this style for making
miniature tableau to protect sookht style.
On the other same basis “ Sookht tableau” was innovated by Haj Mirza Aqa Imami
At the end of Qajar and the early of Pahlavi period.
Introduction of sookht and its methods acquaintance with basis of innovation
sookht tableau and identification of its artists is of this investigation goal.

کلیدواژه‌ها English

Sookht
cover book
Sookht tableau
Mirza Aqa Imami
Qajar
خوشنویس‌زاده، هنرمندی چیره دست در سوخت، مجله هنر و مردم، شماره 26، آذرماه ١٣43.
اتینگهاوزن، ریچارد، یار شاطر احسان، اوج‌های درخشان هنر ایران، ترجمه هرمز عبداللهی و رویین پاکباز، آگه، تهران، چاپ اول، 1379.
احسانی، محمدتقی، جلدها و قلمدان‌های ایرانی، امیرکبیر، تهران، چاپ اول، 1368.
اسلامیان، حسین، هفت شهر نقش، گفتگوی علی اصغر معصومی با حسین اسلامیان پیر نگارگری ایران، به اهتمام محمد حسن حامدی، نزهت، تهران، چاپ اول، 1386.
آغداشلو، آیدین، «مقدمه‌ای بر نقاشی قاجاری»، فصلنامه حرفه هنرمند، شماره 13، پاییز 1384.
افتخاری، سید محمود، استاد علی اسفرجانی، داروگ نو، تهران، چاپ اول، 1380.
افتخاری، سید محمود، نگارگری ایران، زرین و سیمین، تهران، 1381.
افشار، ایرج (گردآوری)، صحافی سنتی، چاپ اول، کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران، تهران، 1357.
آقاجانپور قادیکلائی، بهمن، هنر سوخت، ابوالفضل ذابح، مهدی عتیقی، کارشناسی صنایع دستی، دانشگاه هنر، تهران، 1372.
پاکباز، رویین، زایش سنت، نمایش تجدد، فصلنامه حرفه هنرمند، شماره 13، پاییز 1384.
پاکباز، رویین، دایره‌المعارف هنر، فرهنگ معاصر، تهران، چاپ دوم، ١٣٧9.
شاهمرادی، بهاره، سوخت، پروژه صنایع دستی، کتابخانه مرکزی دانشگاه هنر اصفهان، شماره: م، 15.
فریه .ر. دبلیو، هنرهای ایران، ترجمه پرویز مرزبان، چاپ اول، فرزان، تهران، ١٣7٤.
فلور، ویلم، چلکوفسکی، پیتر، اختیار، مریم، نقاشی و نقاشان دوره قاجاریه، ترجمه دکتر یعقوب آژند، تهران، 1381.
قمی، قاضی احمد، گلستان هنر، تصحیح: احمد سهیلی خوانساری، منوچهری، تهران، چاپ چهارم، 1383.
کاتب، فاطمه میرزا آقا امامی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تهران، 1381.
کریم زاده تبریزی، محمد علی، احوال و آثار نقاشان قدیم ایران و برخی از مشاهیر نگارگر هند و عثمانی، جلد سوم، مستوفی، لندن، 1370.
لغت‌نامه دهخدا (لوح فشرده)، موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، 1378.
مایل هروی، نجیب، کتاب آرائی در تمدن اسلامی، آستان قدس رضوی، مشهد، ١٣72.
هالدین، دانکن، صحافی و جلدهای اسلامی، ترجمه هوش آذر آذرنوش، سروش، تهران، ١٣66.
وفامهر، مهدی، مصاحبه با محمود فرشچیان، رساله کارشناسی ارشد، استاد راهنما: نظام الدین امامی فر، رشته تصویرسازی، دانشگاه شاهد، ١٣٨6.