فصلنامه نگره

فصلنامه نگره

بررسی چگونگی تاثیرگذاری عرفان اسلامی در شکل‌گیری هنر نگارگری مکتب هرات تیموری و تبریز صفوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 مدرس دانشگاه غیر انتفاعی مارلیک نوشهر
2 عضو هیات علمی گروه پژوهش هنر، دانشکده هنر ، دانشگاه شاهد، تهران، ایران
10.22070/negareh.2008.5202
چکیده
در این مقاله سعی شده چگونگی تاثیرگذاری عرفان اسلامی در شکل‌گیری هنر نگارگری دوران تیموری و صفوی و نیز نقش ادبیات به عنوان منبع الهام آثار نگارگری مورد بررسی قرار گیرد. از آن جا که صور خیال در شعر فارسی و نقاشی ایرانی بر هم منطبق‌اند، یعنی نظیر همان توصیف‌های نابی که سخنوران از عناصر طبیعت، انسان و اشیاء ارائه می دهند، در آثار نقاشان هم می‌توان بازیافت. حال آن که این اندیشه‌های عرفانی متجلی شده در ادبیات صورت نماد و رمز پیدا کرده و درپی آن در آثار نگارگری نیز این مسأله آشکار است. علاوه بر این به دلیل محیط کار این هنرمندان که عمدتاً دربار پادشاهان بوده، روابط خاصی میان عرفا، شعرا و هنرمندان وجود داشته که به صورت تاریخی مکتوب شده است. این روابط سبب تبادل تفکر و اندیشه گردیده و در نتیجه مستقیم یا غیر مستقیم بر تفکر هنرمند تأثیر گذاشته است. لذا از دو جنبه ادبیات، به عنوان منبع الهام برای تولید آثار نگارگری و نیز اندیشه عرفانی خود هنرمند که تحت تأثیر این شرایط رشد و بلوغ یافته، می‌توان به عنوان عواملی نام برد که تأثیر عرفان اسلامی را در شکل‌گیری نگارگری این دوران تأیید می‌نماید.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The role of Islamic mysticism in forming of Teymory and Safavi paintings (9 and 10 centuries)

نویسندگان English

Sepideh Sadati Zarrini 1
Mohsen marasy 2
2 PH.D, Assistant Professor، Faculty Of Shahed University, Tehran, Iran.
چکیده English

For receiving the main purposes and the main
subject that was «The role of Islamic mysticism in
forming of Teymory and Safavi paintings (9 and
10 centuries)» in this article, dealt with different
mystical groups in these periods and mystical
thoughts in literature, as a spiritual source. It means
that pure adjectives about nature, human and any
things had the same imaginative form in the Persian paintings. Literature`s mystical thoughts and imagination are symbolic ,therefore
these symbolic characters were existed in Persian paintings and main painters
worked in Teymorid and Safavid courts also there was special relationship between
painters , poets and Sufis which lead to give their thoughts together. So we can see
effect of these relations on artists works, at least there are to important aspect in
forming Persian painting in this period, the first is Safavid as a spiritual source and
second the artist`s thoughts when he made his masterpieces.

کلیدواژه‌ها English

Islamic mysticism
Persian painting
Teymorid
Safavid
Literature
اشرفی، م.م، همگامی نقاشی با ادبیات در ایران، ترجمه روئین پاکباز، نگاه، تهران، ١٣٦٧.
آژند، یعقوب، مکتب نگارگری تبریز و قزوین - مشهد، فرهنگستان هنر، تهران، ١٣٨٤.
الفتی تبریزی، شرف‌الدین حسین بن، رشف الالحاظ و کشف الالفاظ (فرهنگ نمادهای عرفانی در زبان فارسی) ، به تصحیح نجیب مایل هروی، چاپ دوم، تهران، ١٣٧٧.
میر خواند، محمد ابن، روضه‌الصفا، جلد ششم از مجلدات تاریخ روضه‌الصفا در ذکر احوال امیر تیمور گورکان صاحبقران تا دوره قاجاریه، تهران، ١٣٣٩.
ترکمان، اسکندر بیک، تاریخ عالم آرای عباسی، تصحیح و مقابله شاهرودی، چاپ دوم، نشر طلوع و سیروس، تهران، ١٣٦٤.
 تمیم داری، احمد، عرفان و ادب در عصر صفوی، چاپ اول، حکمت، تهران، ١٣٧٢.
جامی، عبدالرحمن، مثنوی هفت اورنگ، تصحیح مرتضی مدرس گیلانی، اهورا، تهران، ١٣٨٥.
خواندمیر، غیاث‌الدین بن همام حسینی، تاریخ حبیب السیر، تصحیح دکتر محمد دبیر سیاقی، جلد ٣ و ٤، چاپ سوم، کتابفروشی خیام، تهران، ١٣٦٢.
دانش پژوه، منوچهر، فرهنگ اصطلاحات عرفانی، چاپ دوم، نشر و پژوهش فرزان روز، تهران، ١٣٨٦.
ستاری، جلال، مدخلی بر رمز شناسی عرفانی، چاپ دوم، مرکز، تهران، ١٣٨٤.
شایسته فر، مهناز، عناصر هنر شیعی در نگارگری و کتیبه نگاری تیموریان و صفویان، مؤسسه مطالعات هنر اسلامی، تهران، ١٣٨٤.
کاشانی، عبدالرزاق، فرهنگ اصطلاحات عرفان و تصوف، ترجمه محمد خواجوی، چاپ سوم، مولی، تهران، ١٣٨٧.
منشی قمی، قاضی میراحمد، گلستان هنر رساله‌ای در باب خوشنویسان و نقاشان، مورخ ١٠٠٥ ه .ق به تصحیح و اهتمام احمد سهیلی خوانساری، بنیاد فرهنگ ایران، تهران، ١٣٥٢.
داداشی، ایرج، نسبت هنر اسلامی و مابعد الطبیعه، فصلنامه هنر، شماره ٤٦، زمستان ١٣٧٩.
Michael Barry, Figurative Art in Medievel Islam and the Riddle of Bihzad of heart, Flamarion, Paris, 2004.