فصلنامه نگره

فصلنامه نگره

نقد محتوایی عالم خیال

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استاد دانشگاه/دامشگاه سیستان و بلوچستان
10.22070/negareh.2008.5200
چکیده
هنرمند، مانند سایر انسان‌ها، با همه مراتب ادراک شامل ادراک حسی، خیالی و عقلی سر و کار دارد اما از آن جهت که هنرمند است، در آفرینش هنری با ادراک خیالی عمل می‌کند. در مقاله حاضر، هم موقعیت ادراک خیالی در نظام ادراکی آدمی، و هم عالم خیال که متمایز از قوة خیال و امری هستی‌شناختی، در نظام هستی است، مورد بحث و نقد محتوایی قرار گرفته است. تفاوت میان خیال از منظر معرفت‌شناسی و خیال از منظر هستی‌شناسی در حکمت اسلامی تحت دو عنوان متمایز خیال متصل و خیال منفصل مطرح شده که در واقع از کلیدهای فهم هنرمندی و آفرینش اثر هنری است. نقد و تمایز زمان آفاقی و زمان انفسی نیز که در تفسیر بسیاری از حقایق دینی راهگشا بوده، بخش دیگری از مباحث این مقاله را تشکیل داده است. این مقاله همچنین به معرفی و بررسی دیدگاه‌های شیخ اشراق، ابن‌عربی و مولوی دربارة خیال پرداخته و از نظر محتوایی مورد تحلیل قرار داده است. در پایان نیز تأثیر مباحث خیال در نقد و تمایز هنر قدسی از هنر دنیوی مورد مداقه قرار گرفته است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Thematic Criticism of The Realm of Imagination

نویسنده English

Rahim Khoshnazar
tenure/University of sistan and balouchestan
چکیده English

Artist like other people deals with all of levels cognition,
nicluding cognition of sensory, imaginary and intellectual
but artist for this reason that is an artist, deals with
cognition of imaginary (in artistic creation). Imagination
is a subject of both epistemological and ontological
discussions. This article looks at it from both points
of view, however.Infact, article deals with difference
between imagination from aspect of epistemology and
ontology in Islamic wisdom that are named under two
difference title, first imagination of joined and second imagination of separate,
these are key to understanding artistry and creation of art work.
The other part of this article treats criticism and distinction of between time
of joined and time of separate, that can be a guide in interpretation of many of
spiritual truths. This article also deals with points of view of Sheikh-e- Eshraq,
Ibn Arabi and Mowlana about imagination and these points of view are discussed
from aspect of thematic. In the end of article, we can see influence of imagiation
discussions in criticism and distinction of sacred art from mundane art.

کلیدواژه‌ها English

Ontology
Epistemology
Imagination
Sacred art
Time
Thematiccriticism
آیت اللهی، حبیب الله، شیوه‌های مختلف نقد هنری، سوره مهر، تهران، ١٣٨٤.
ابراهیمی دینانی، غلامحسین، ادراک خیالی و هنر، خیال، فصلنامه فرهنگستان هنر، شماره ٢، ١٣٨١.
بیدل دهلوی، عبدالقادر بن عبدالخالق، غزلیات بیدل دهلوی، تصحیح اکبر بهداروند، پیک، تهران، ١٣٨٠.
جامی، عبدالرحمن بن احمد، نقد النصوص فی شرح نقش الفصوص، با مقدمه و تصحیح و تعلیقات ویلیام چیتیک و پیشگفتار جلال‌الدین آشتیانی، مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، تهران، ١٣٦٠.
خمینی، روح اله، شرح چهل حدیث (اربعین حدیث)، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)،  قم، ١٣٧٣.
خمینی، روح اله، مصباح الهدایه الی الخلافه و الولایه، مقدمه از استاد سید جلال‌الدین آشتیانی، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ١٣٧٢.
داداشی، ایرج، عالم خیال به روایت شیخ اشراق، خیال، فصلنامه فرهنگستان هنر، شماره ١، ١٣٨١.
داداشی، ایرج، خیال به روایت مولانا جلال‌الدین محمد بلخی، خیال، فصلنامه فرهنگستان هنر،  شماره ٣، 1381.
داداشی، ایرج، خیال به روایت مولانا جلال‌الدین محمد بلخی، خیال، فصلنامه فرهنگستان هنر، شماره ٥، 1382،
صفحه ٦ .
رحیمیان، سعید، تجلی و ظهور در عرفان نظری، دفتر تبلیغات اسلامی، قم، ١٣٧٦.
زرین کوب، عبدالحسین، آشنایی با نقد ادبی، سخن، تهران، ١٣٧٦.
شیخ الاسلامی، علی، خیال، مثال و جمال در عرفان اسلامی، فرهنگستان هنر، تهران، ١٣٨٣.
صدری نیا، باقر، فرهنگ مأثورات متون عرفانی، سروش، تهران، ١٣٨٠.
قره باغی، علی اصغر، هنر نقد هنری، سوره مهر، تهران، ١٣٨٣.
کربن، هانری، تخیل خلاق در عرفان ابن عربی، ترجمه دکتر انشاءالله رحمتی، جامی، تهران، ١٣٨٤.
لایس، کالین، نقد هنر، (مجموعه مقالات زیبایی‌شناسی و فلسفه هنر، ٢)، مترجمان: امیر مازیار، امیر نصری، فرهنگستان هنر، تهران، ١٣٨٥.
مولوی، جلال‌الدین محمدبن محمد، مثنوی معنوی، به تصحیح رینولد ا. نیکلسون، هرمس، تهران، ١٣٨٤.
مولوی، مولانا جلال‌الدین محمد، کلیات شمس تبریزی، مطابق با نسخه تصحیح شده استاد بدیع‌الزمان فروزانفر، پیمان، تهران، ١٣٨٠.
مولانا، جلال‌الدین محمد، مقالات مولانا (فیه مافیه)، ویرایش متن: جعفر مدرس صادقی، مرکز، تهران، ١٣٧٤.
مطهری الهامی، مجتبی، نور خیال، خیال، فصلنامه فرهنگستان هنر، شماره 4، 1381.