فصلنامه نگره

فصلنامه نگره

زمان، فضا و پیوند نور و رنگ با این مفاهیم در نگرش ایرانی (زرتشتی، مانوی و اسلام) و بازتاب آنها در نگارگری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار و عضو هیئت علمی دانشکده هنر دانشگاه شاهد
2 دانشیار دانشکدۀ هنر دانشگاه شاهد، شهر تهران، استان تهران
10.22070/negareh.2008.5188
چکیده
درک هر هنری از جمله نقاشی بیش از هر چیز نیاز به شناخت مفهوم زمان و فضا دارد. شناخت و درک مفهوم زمان و فضا در هنر ایران، برگرفته از نگاه به مراتب وجود و در نتیجه اعتقاد به عوالم سه گانه، معقول، مثالی و محسوس، با زمان و فضای خاص آن عوالم است که در نهایت در هنر و البته نقاشی متجلی می‌شود. این مقاله با هدف شناخت و بررسی نگرشی که در سه دین زرتشت، مانی و اسلام، موجب شکل‌گیری مفهوم زمان و فضا شده، به ارتباط آنها با مفهوم نور و رنگ اشاره کرده و در ادامه به چگونگی تجلی این مفاهیم در نگارگری ایرانی پرداخته است. در پژوهش پیش رو به شیوه توصیفی-تحلیلی ویژگی نگرشی دو ساحتی ایرانیان به عالم و اعتقاد به عالم میانی به نام عالم مثالی، ذکر مشخصات و خصوصیات آن، میل دستیابی و سیر به این عالم و بیان نمادین و رمزگونه راه‌یافتگان به آن عالم و تجلی در نگارگری ایرانی با ویژگی‌هایی چون حضور نوری پر فروغ متفرّق و پراکنده، عدم وجود سایه روشن، حجم نمایی و بی وزنی در عناصر موجود در نگاره‌ها و وجود رنگ‌هایی متنوع، درخشان و شفاف که این خصوصیات به نوعی به درک از مفهوم زمان، فضا و یا نگاه به هستی مرتبط می‌باشد، مورد بررسی قرار گرفته است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Space,Time,Miniature Of The Iran,Light,Color

نویسندگان English

Afsaneh Farrokh Payam 1
Habibbollah Ayatolahi 2
2 Associate Professor, Shahed University, Tehran, Iran.
چکیده English

Understanding of any art-such as painting-in each nation
and country,Upward of every thing needs to recognition
of the concepts of time and space.Recognition and
understanding of concepts of time and space in Iran,Comes
from observation to degrees of existence and consequently
belief to tripartite universes,Intelligible,Archetypical and
sensible,With especial time and space of those universes,which emerges in their arts
include painting.In this paper,for the purpose of recognition and understanding of
viewpoints and thinking in three Iranian religions,Islam,Zartosht and Mani,which
causes the definition,of time and space concept, their relaition with light and color
consepts,beside of how the effect and emerge of these concepts on painting is
investigated.The result of this research which is done in description-anallyzing
type, lead to achieve properties,such as: presence of bright and distributed light in
all paintings,which this fact lead to the unpresence of dark/light and outweighing hn
the elements of paintings,also various,bright and transparent color in the paintings.
this fact is related to the understanding of time and space concept or the observation
to existence which is discussed in this text.

کلیدواژه‌ها English

Space
Time
Miniature Of The Iran
Light
Color
آژند، یعقوب، «منظره پردازی در نگارگری ایران»، خیال شرقی، شماره 2، ١٣٨٤.
داداشی، ایرج، «عالم خیال به روایت شیخ اشراق»، خیال، شماره 1، بهار ١٣٨1.
قزوینی، سید ابوالحسن، «سخن در حدوث دهری و تفسیر دهر و سرمد و زمان»، فصلنامه جاودان خرد، شماره 1، سال سوم، بهار 2536.
مرتضی حیدری، مرتضی، «معرفت دیداری»، سایه طوبی، چاپ اول، موزه هنرهای معاصر تهران، تهران، 1379.
آیت اللهی، حبیب، مبانی رنگ و کاربرد آن، چاپ دوّم، سمت، تهران، ١٣٨١.
اسحاق‌پور، یوسف، مینیاتور ایرانی رنگ‌های نور؛ آیینه و باغ، جمشید ارجمند، چاپ اوّل، فرزان روز، تهران، ١٣٧٩.
ایزوتسو، توشیهیکو، صوفیسم و تائوئسیم، محمّد جواد گوهری، چاپ دوّم، روزنه، تهران، ١٣٧٤.
بلخاری قهی، حسن، مبانی عرفانی هنر و معماری، جلد دوّم، چاپ اوّل، سوره مهر، تهران، ١٣٨٤.
جامی، عبدالرّحمن بن احمد، نقد الفصوص فی شرح نقش الفصوص، مقدمه و تصحیح و تعلیق ویلیام چیتیک، چاپ دوّم، مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفة ایران، تهران، ١٣٨١.
جوزف کارنوی، آلبرت، اساطیر ایرانی، احمد طباطبائی، چاپ دوّم، علمی و فرهنگی، تهران، ١٣٧٣.
ستاری، جلال، مدخلی بر رمزشناسی عرفانی، چاپ دوم، نشر مرکز، تهران، ١٣٨٤.
شایگان، داریوش، بت‌های ذهنی و خاطرة ازلی، چاپ چهارم، امیر کبیر، تهران، ١٣٨٠.
شیخ الاسلامی، علی، خیال، مثال و جمال در عرفان اسلامی، چاپ اوّل، فرهنگستان هنر، تهران، ١٣٨١.
کاسیرر، ارنست، فلسفة صورت‌های سمبلیک، یدالله موقن، چاپ اوّل، هرمس، تهران، ١٣٧٨.
کاشانی، محمّد بن محمّد زمان، مرآه‌الزمان، تصحیح و نقد علی دهباشی، چاپ اوّل، انجمن مفاخر و آثار فرهنگی، تهران، ١٣٨١.
کاشانی، عبدالرزاق، اصطلاحات صوفیّه، به کوشش گل بابا سعیدی، چاپ اوّل، حوزه هنری و سازمان تبلیغات اسلامی، تهران، ١٣٨٠.
کربن، هنری، ارض ملکوت، ضیاء الدّین دهشیری، چاپ سوّم، طهوری، تهران، ١٣٨٣.
انسان نورانی در تصوّف ایرانی، فرامرز جواهری نیا، چاپ دوّم، آموزگار خرد، تهران، ١٣٨٣.
لاهیجی، شمس الدّین محمّد، مفاتیح الاعجاز فی شرح گلشن راز، چاپ پنجم، زّوار، تهران، ١٣٨٣.
مشکور، محمّد جواد، خلاصه ادیان، چاپ هفتم، شرق، تهران، ١٣٨٠.
مهر، فرهنگ، دیدی نو از دینی کهن، چاپ چهارم، دیبا، تهران، ١٣٨٠.
نصر، سیّد حسین، جاودانگی و هنر، محمد آوینی، چاپ اوّل، برگ، تهران، ١٣٧٣.
«عالم خیال و مفهوم فضا در مینیاتور ایرانی»، هنر و معنویت اسلامی، چاپ اول، دفتر مطالعات دینی هنر، تهران، ١٣٧٥.
وحیدی، حسین، گاتها سرودهای مینوی زرتشت، چاپ دوّم، امیر کبیر، تهران، ١٣٨1.