فصلنامه نگره

فصلنامه نگره

مطالعه تطبیقی جلوه‌های شکار در فرش‌های صفویه و قاجار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
کارشناس ارشد هنر اسلامی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
10.22070/negareh.2009.5185
چکیده
از گذشته‌های دور، شکار به عنوان پدیده‌ای مهم و تاثیرگذار در زندگی انسان‌ها نقش ویژه‌ای داشته است. هنرمندان نیز در دوره‌های مختلف به بازنمایی صحنه‌های شکار در آثار هنری از جمله فرش پرداخته‌اند. فرش‌هایی که مراسم شکار را بازتاب داده‌اند، به‌ویژه در دوره صفویه، در زمره عالی‌ترین و فاخرترین فرش‌های تاریخ ایران به شمار می‌روند. در این مقاله، ضمن شناخت مفاهیم شکار و جایگاه آن در فرهنگ و هنر ایران، نحوه بازتاب شکار در فرش‌های صفویه و قاجار بررسی و مقایسه گردیده است. به این منظور با جمع‌آوری مطالب و تصاویر از کتابخانه‌ها و پایگاه‌های اطلاع‌رسانی و به روش توصیفی و تحلیلی به پرسش‌های زیر پاسخ داده شده است:
1- شکار در فرهنگ و هنر ایران از چه جایگاهی برخوردار است؟ ٢- موقعیت و جایگاه نقوش شکار در طرح کلی فرش چیست و ارتباط آن با دیگر بخش‌های طرح چگونه است؟ ٣- نقوش شکار در فرش‌های دو دوره به لحاظ فرم و محتوا چگونه تصویر شده است؟
انعکاس شکار در فرش‌های صفویه مبتنی بر تزیین و همسو با دیگر نقوش گیاهی و انتزاعی است اما در دوره قاجار، با رویکردی واقع‌گرایانه و روایت‌گونه از صحنه‌های شکار مواجه می‌شویم؛ به علاوه در فرش‌های صفویه که در آنها به وقایع شکار پرداخته شده، فضایی معنوی را شاهدیم درحالی‌که نمونه‌های قاجاری رویکردی زمینی‌تر و مادی به پدیده شکار دارند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Comparative study of manifestation of hunting in the safavid and Qajar carpets

نویسنده English

Tayebbeh Sabaghpour
M.A,Islamic art,Tarbiyat Modares university,Tehran,Iran.
چکیده English

Since long ago hunting
has played a special
role in human life. In
different periods artists
has represented scenes of
hunting in their artwork
including carpets.
Those carpets which
have reflected hunting
ceremony especially in
the Safavid period are
among the finest and most
valuable historical carpets.
This article first attempts
to explore the concept
and statue of hunting in
Iranian culture and art,
and then to examine and
compare the ways this
event has been reflected in
Safavid and Qajar carpets.
By gathering data and
illustrations from libraries
and web sites and in a
descriptive and analytical
method, I have tried to
answer these questions:
What is the place of
hunting in the culture and
art of Iran? What is the
situation of motifs of hunting in the pattern of carpets and in what relation do they stand
with other parts of the pattern? In respect of form and content how have the hunting motifs
been represented? While hunting scenes are reflected in the Safavid carpets in a decorative
way and related to other floral and abstract motifs, they are manifested in a realistic and
narrative way in the Qajar period. Moreover, in the first these motifs are located within a
spiritual and otherworldly atmosphere and in the second we are encountered with a more
earthly and material one.

کلیدواژه‌ها English

carpet
hunting
Safavid
Qajar
آذرپاد، حسن و فضل الله حشمتی رضوی، فرشنامه ایران، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی (پژوهشگاه)، ۱۳۷۲.
اتیک، آنت، فرش‌های دوران قاجاریه، ترجمه ر. لعلی خمسه، زیر نظر احسان یارشاطر، تاریخ و هنر فرش بافی در ایران (بر اساس دائره المعارف ایرانیکا)، تهران، نیلوفر، ۱۳۸۴.
ادواردز، سیسیل، قالی ایران، مهین دخت صبا، تهران، فرهنگسرا، ۱۳۶۸.
پوپ، آرتوراپهام، شاهکارهای هنر ایران، ترجمه پرویز ناتل خانلری، تهران، بنگاه صفی علی شاه، ۱۳۳۸.
پوپ، آرتور اپهام و فیلیس آکرمن، سیری در هنر ایران از دوران پیش از تاریخ تا امروز، ج ۶ و ۱۲، گروه مترجمان، ویرایش سیروس پرهام، تهران، علمی و فرهنگی، ۱۳۸۷.
دادگر، لیلا، قالی‌های تصویری موزه فرش ایران، معاونت معرفی آموزش، اداره کل آموزش، تهران، انتشارات و تولیدات فرهنگی، ۱۳۸۰.
دادگر، لیلا، فرش ایران، مجموعه‌ای از موزه فرش ایران، تهران، موزه فرش ایران، ۱۳۸۰.
دانشگر، احمد، فرهنگ جامع فرش یادواره (دانشنامه ایران)، تهران، سازمان چاپ و انتشارات یادواره اسدی، ۱۳۷۶.
دیماند، موریس اسون، بافته‌ها و فرش‌های عصر صفوی، ترجمه روئین پاکباز و هرمز عبدللهی، اوج‌های درخشان هنر ایران، زیر نظر ریچارد اتینگهاوزن، تهران، آگه، ۱۳۷۹.
ژوله، تورج، پژوهشی در فرش ایران، تهران، یساولی، ۱۳۸۱.
سیوری، راجر، ایران عصر صفوی، ترجمه کامبیز عزیزی، تهران، نشر مرکز، ۱۳۷۲.
شمیسا، سیروس، فرهنگ اشارات در ادبیات فارسی، جلد دوم، تهران، فردوسی، ۱۳۷۷.
فریه، ر.دبلیو، هنرهای ایران، ترجمه پرویز مرزبان، تهران، نشر و پژوهش فرزان روز، ۱۳۷۴.
فوران، جان، مقاومت شکننده، تاریخ تحولات اجتماعی ایران از صفویه تا سال‌های پس از انقلاب اسلامی، ترجمه احمد تدین، تهران، مؤسسه خدمات فرهنگی رسا، ۱۳۸۳.
کریمی، جواد، نگاهی به تاریخ تربیت بدنی جهان، تهران، مرکز نشر دانشگاهی، ۱۳۶۴.
کونل، ارنست، هنر اسلامی، ترجمه هوشنگ طاهری، تهران، توس، ۱۳۵۵.
گدار، آندره، هنر ایران، ترجمه بهروز حبیبی، تهران، دانشگاه ملی ایران، ۱۳۵۸.
گیرشمن، رُمن، ایران از آغاز تا اسلام، ترجمه محمد معین، تهران، علمی و فرهنگی، ۱۳۶۴.
محبّی، حمیدرضا، مطالعه و بررسی نقوش شکار در هنر ایران (تا پایان دوره صفویه)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته پژوهش هنر، تهران، دانشگاه تریت مدرس، دانشکده هنر، ۱۳۷۷.
نسوی، علی بن احمد، بازنامه (مقدمه‌ای در صید و آداب آن در ایران تا سده هفتم هجری)، تصییح علی غروی، تهران، وزارت فرهنگ و هنر، مرکز مردم شناسی ایران، ۱۳۵۴.
واکر، دانیل، فر‌ش‌های دوره صفویه، ترجمه ر. لعلی خمسه، تاریخ و هنر فرشبافی در ایران (بر اساس دائره المعارف ایرانیکا)، زیر نظر احسان یارشاطر، تهران، نیلوفر، ۱۳۸۴.
ورمازرن، مارتین، آیین میترا، ترجمه بزرگ نادرزاد، تهران، چشمه، ۱۳۸۰.
ویلسون، ج، کریستی، تاریخ صنایع ایران، ترجمه عبدالله فریار، تهران، فرهنگسرا.