فصلنامه نگره

فصلنامه نگره

نگاهی به قالی های محرابی موزه فرش آستان قدس رضوی و بررسی قالی هفت شهر عشق

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
مدرس دانشکده هنر دانشگاه سمنان
10.22070/negareh.2009.5168
چکیده
سجاده از جمله دستبافت هایی است که از اوایل ظهور اسلام به منظور استفاده در مراسم مذهبی مسلمانان در اندازه های کوچک ، طراحی و بافته می شد اما این که از چه دوره ای مزین به، طرح محراب و یا طاق شده به درستی مشخص نیست و احتمالا به دوران قبل از اسلام باز می گردد. از دور ه ایلخانی آثار زیادی با نقش محراب به جا مانده است، از جمله این آثار، محراب های نفیس و زیبای گچی است که معروف ترین آن ها محراب الجایتو در مسجد جامع اصفهان می باشد. با این حال اما آثار مستندی از فرش های محرابی این دوران باقی نمانده و اطلاعات موجود در مورد سجاده یا قالی نمازی تا این دوره مربوط به سفرنامه ها است در آن ها اشاره هایی هر چند مختصر به این گونه دستبافت ها گردیده که در شهر های مختلف اسلامی تولید می شد. در برخی از نگاره هایی که در دوره تیموریان پدیدآمده ، می توان طرح محراب را بر روی برخی دستبافت های درون تصویر مشاهده کرد. بیش ترین اطلاعات موجود در مورد سجاده ها از عصر صفویان است، اسنادی از این دوران وجود دارد که در موزه های ایران وجهان نگه داری می شوند، برای مثال می توان به دو نمونه ای اشاره کرد که در موز ه فرش آستان قدس رضوی نگه داری می شود. حرم مطهر امام رضا (ع) به دلیل ارزش و تقدسی که در نزد شیعیان دارد، محل مناسبی برای خلق آثار هنری و اهدای آن به این مکان مقدس گردیده است. از جمله این آثار هنری، قالی هایی با طرح ها و نقش های گوناگون است که از دوران صفویه تاکنون، مربوط به نقاط مختلف، بافته و اهدا شده است. طرح محرابی یا طاق، عمده ترین نقشی است که در این دست بافت ها مورد استفاده قرار گرفته است. در این مقاله ضمن نگاهی کوتاه به قالی های محرابی موزه آستان قدس رضوی، طرح قالی هفت شهر عشق بررسی شده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Study of Mihrab Patterns on Rugs in the Astan Qods Razavi,s Carpet Museum.

نویسنده English

Hossein Kamandlo
Lecturer for faculty of art, university of Semnan, Semnan, Iran
چکیده English

Prayer rug is one of the hand – woven which has been designed and woven in small size for the
Moslems from the dawn of Islam and they used it in their rituals.
But it is not obvious, when these carpets got ornated with altar (Mihrab) design or vault design
on them. And it is possible that the vault design has been used in some hand - woven works
before Islam. Many remainders have been left from the patriarch (Ilkani) dynasty with altar on
them. Also, during that era some elegant and beautiful altars out of gypsum have been created
throughout Iran which the most famous is Aljayto Altar in Isfahan but there is not enough
ducuments about altar pattern rugs of that period and our most informations about them are from
travel accounts which in them there are a few pointed to such hand-wowen . In paintings created
during Tymurian Dynasty, the Altar design can be seen on some hand – woven works depided
these paintings. There are more documentary remainders left from Safavid Dynasty era and two
samples of these carpets can be seen at Astan Qods Razavi Museum. Imam Rezas Holy Shrine
has been a suitable place for creating or donating Artistic works from far past time, because of its
value esteem among the Shiite. Among them, it can be referred to elegant carpets, some of which
pertain to the Safavid era hitherto.
The major part of these hand – woven works have Altar (Mihrab) design (or vault design) on
them. In this research, these works have been reviewed and described according to their place of
weave.

کلیدواژه‌ها English

Carpet
Rug
Sajadeh
Alter (Mihrab)
Astan Quds Razavi Musem
آبادی باویل، محمد، ظرایف و طرایف یا مضاف و منسوب های شهرهای اسلامی و پیرامون، تبریز، انتشارات انجمن استادان زبان و ادبیات، ١٣٥٨.
آذرپاد، حسن و حشمتی رضوی، فضل الله، فرشنامه ایران، تهران، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ١٣٧٢.
ادواردز، سیسل، قالی ایران، مترجم مهین دخت صبا، تهران، فرهنگسرا، ١٣٦٨.
الهی قشمه ای، مهدی، قران کریم، تهران، گلبان، ١٣٨٠.
پرهام، سیروس، دست بافت های عشایری وروستایی فارس (جلد اول)، تهران، امیر کبیر، ١٣٧٠.
١٣٨، لسترنج، جغرافیای تاریخی سرزمین های شرقی، مترجم محمود عرفان، تهران، علمی و فرهنگی، ١٣٦٤.
خشکنابی، رضا، ادب و عرفان در قالی ایران، تهران، سروش، ١٣٧٨.
دادگر، لیلا، دست بافت هایی با مضامین مذهبی، تهران، اداره کل آموزش، انتشارات و تولیدات فرهنگی.
رازی، شیخ ابوالفتح، روح الجنان (جلد ٨ و ٢)، تصحیح آقای حاج میرزا ابوالحسن شعرانی، تهران، اسلامیه،
 ١٣٩٨ ق.
رزسگای، ماری، معراج نامه، مترجم مهناز شایسته فر، تهران، موسسه مطالعات هنر اسلامی، ١٣٨٤.
ژوله، تورج، برگی از قالی خراسان، تهران، شرکت سهامی فرش ایران، ١٣٧٥.
سلطان زاده، حسین، تبریز خشتی استوار در معماری ایران، تهران، دفتر پژوهش های فرهنگی، ١٣٧٦.
شوالیه، ژان، گربران، آلن. فرهنگ نمادها (جلد ١تا ٤)، مترجم سودابه فضایلی، تهران، جیحون، ١٣٧٩.
کوپر، جی سی، فرهنگ مصور نمادهای سنتی، مترجم ملیحه کرباسیان، تهران، فرشاد ١٣٧٨.
کورکیان، آن ماری و سیکر، ژان پیر، باغ های خیال (هفت قرن مینیاتور ایران)، مترجم پرویز مرزبان، تهران، فرزان، ١٣٧٧.
گاسونگ، زیگفرید، طرح ها و نقش ها در قالیچه های محرابی، قالی ایران، شماره ١٨ آذر ٧٨، 9)
 محمدی، محمدحسین، فرهنگ تلمیحات شعر معاصر، تهران، میترا، ١٣٧٤.
 مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه (جلدهای ٢ و ١٤ و ١٨ تهران، دار الکتب اسلامیه، ١٣٦١.
 هال، جیمز، فرهنگ نگاره ای نمادها در هنر شرق و غرب، مترجم رقیه بهزادی، تهران، معاصر ١٣٨٣.
 یاحقی، محمد جعفر، فرهنگ اساطیر و داستان واره ها در ادبیات فارسی، تهران، معاصر، ١٣٨٦.
 صور اسرافیل، شیرین، طراحان بزرگ فرش ایران، تهران، نشر پیکان، ١٣81.
Bahari, Ebadiolah, Bihzad, master of Persian painting, London, I.B. Tauris, 1996.
Yamazaki, Hideshi, The Great Art Rugs, Tokyo, kawada shobo shinsha 2002.
دوره 4، شماره 12
پاییز 1388
صفحه 19-40

  • تاریخ دریافت 26 اردیبهشت 1388
  • تاریخ پذیرش 24 شهریور 1388
  • تاریخ انتشار 01 مهر 1388