فصلنامه نگره

فصلنامه نگره

سیر تحول خط کوفی در نگارش قرآن های سده اول تا پنجم هجری و بررسی ساختار آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناسی ارشد گرافیک، دانشکده هنر دانشگاه شاهد
2 عضو هیئت علمی دانشکده ی هنر دانشگاه شاهد
10.22070/negareh.2009.5167
چکیده
نخستین کمال خوشنویسی در اسلام در خطی به نام کوفی تجلی یافت که در نیمه دوم سده (دوم هجری قمری) به اوج زیبایی در نگارش رسید و نخستین بار توسط اعراب به کار گرفته شد. خاستگاه این خط از شهر کوفه است ولی استفاده از آن به عنوان یک طرح هنری نه تنها در کتاب ها بلکه در بناها، ظروف و نساجی اساسا توسط هنرمندان ایرانی بوده است. از مهم ترین پژوهش های مورد نیاز حوزه های پژوهشی دانشگاهی در زمینه (خط کوفی) درک و تشخیص اهمیت ساختار حروف نسخه های قرآنی است. این مجموعه نسخه ها در موزه ها و دیگر مراکز هنری سراسر جهان پراکنده است و هنوز به طور کامل توصیف و تحلیل شایسته خود را پیدا نکرده است. روند این پژوهش به صورت توصیفی - تحلیلی بوده و هدف از آن آشنایی با تحول خط کوفی و شناخت ساختار حاکم بر این خط است. در این مقاله دو اصل برای رسیدن به شناخت کامل در زمینه ساختار طراحی حروف مورد توجه بوده:
١- سیر تحول خط کوفی در قرآن های سده یک تا پنج هجری 2- بررسی ساختار طراحی حروف کوفی.
برای رسیدن به این دو اصل پس از شناسایی و جمع آوری نمونه های خط کوفی در قرآن های موجود در پنج سده مذکور، این حروف بر اساس محور های افقی و عمودی غالب بر هر حرف سنجیده شده است. این خط به دلیل قدرت بیانی در ساختار مستحکم و منسجم خود نوعی تعادل با فضای زمینه خود برقرار کرده و همین ویژگی می تواند الگوی مناسبی برای طراحان گرافیک در زمینه طراحی حروف باشد به طوری که این هنرمندان می توانند با بهره گیری از ویژگی های آن به تجربیات نوینی در زمینه طراحی حروف دست یابند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The evolutien of letter design structuralism,position and evolution of kufic script in the great Qurans of first to fifth centuries and survey of it,sstracture

نویسندگان English

Rezvan Alibeighi 1
Abdolreza Charee 2
1 M.A of graphic design, faculty of art, university of shahed, Tehran, Iran
2 Faculty member, faculty of art, university of shahed, Tehran, Iran
چکیده English

The first perfection of calligraphy in Islam was manifested in a script called ( kufic ) which
reached the apex of it,s beauty in the late second century . this was first applied by Arabs .
As it is clear from it,s name , this script belongs to kufah and was accepted as the only
suitable script for writing Quran.The most important and necessary research of academic
domain on kufic script is understanding the significance of letter structures . meanwhile ,
Quranic manuscripts are really important due to their significance in Islam . All af letter
structures . meanwhile , Quranic manuscripts are really important due to their significance
in Islam . All af these manuscripts which are available in the museums across the world
, have not been appreciated properly. The process in This survey is descriptive and
purpose is acquaintance with evolution kufic script and recognition of structure dominat
upon in this script .In this survey , in addition to the review of kufic script in the present
manuscripts , two principles have been considered for recognizing the letter structures :
1- The kufic script evolution in the Qurans of first to fifth century . 2- structural review of
the kufic script design in these centuries . To access these two principles, after recognizing
and collecting the kufic script examples in the existing Qurans in these five centuries
and after analyzing their letters , some examples of each century have been reviewed
in separate tables . then , based an the horizontal and vertical axis of each letter , one af
the examples has been evaluated . In the end , on account of its rhetorical capability in
its powerful and consolidated structure , this script has provided a kind of balance with
the background and this consolidation and rhetorical capability can be an appropriate
example for graphic designers of modern letters .

کلیدواژه‌ها English

structuralism
kufic script
letter design
Quran
آصف فکرت، محمد، خط کوفی، چاپ اول، کیان کتاب، تهران، ١٣٧٧.
پاک سرشت، مرتضی، خوشنویسی در خدمت کتابت قرآن مجید، چاپ اول، قدیانی، تهران، ١٣٧٩.
ایمانی، علی، سیر خط کوفی در ایران، چاپ اول، تهران، ١٣٨٤.
زمانی ناصر، موسی، پیدایش خط کوفی، چاپ اول، ناشر مؤلف، ١٣٨١.
سفادی یاسین، حمید، خوشنویسی اسلامی، مهناز شایسته فر، چاپ اول، انتشارات موسسه مطالعات هنر اسلامی، تهران ١٣٨١.
 فضائلی، حبیب الله، اطلس خط، نشر اصفهان، ١٣٦٢.
 لینگز، مارتین، هنر خط و تذهیب قرآنی، مهرداد قیومی بیدهندی، چاپ اول، گروس، تهران، ١٣٧٧.
 شیمل، آنه ماری، خوشنویسی و فرهنگ اسلامی، ترجمه اسد الله آزادی، آستان قدس رضوی، ١368.
دوره 4، شماره 12
پاییز 1388
صفحه 5-18

  • تاریخ دریافت 29 شهریور 1388
  • تاریخ پذیرش 02 آذر 1388
  • تاریخ انتشار 01 مهر 1388