فصلنامه نگره

فصلنامه نگره

تداوم حیات اسفنکس ها و هارپی های باستانی در هنر دوره اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه گرافیک، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه گیلان، رشت،گیلان، ایران
10.22070/negareh.2009.5165
چکیده
در مقاله پیش رو مفاهیم مرتبط با اسفنکس ها و هارپی ها در هنر باستان بررسی و سپس تداوم آن در هنر دوره اسلامی بیان شده است. شیوه تحقیق تحلیلی- تطبیقی و به روش کتابخانه ای بوده و برای این منظور تصاویر اسفنکس ها و هارپی ها در دنیای باستان و مفاهیم مرتبط با آن، جست وجو و سپس حضور این نماد در هنر دوره اسلامی مطرح و مفاهیم مرتبط با آن بیان گردیده است. همچنین گسترش فعالیت های نجومی به عنوان عامل موثر در ظهور این نمادها در سده های شش، هفت و هشت هجری قمری بیان شده است. اسفنکس ها به عنوان محافظان معابد وحتی صورتی از خدایان در دنیای باستان مورد توجه بوده اند. هارپی ها موجودات ترکیبی از سر انسان و بدن پرنده اند که در دنیای باستان روح مردگان را به دنیای دیگر می بردند. این موجودات در دوره اسلامی بر روی ظروف سفالی و فلزی ظاهر شدند به طوری که در سده های شش، هفت و هشت هجری قمری از رایج ترین نقش های موجود برروی سفالینه ها محسوب می شدند. آن چه مسلم است این نمادها در دوره اسلامی با مفهوم برکت و باروری ارتباط تنگاتنگ داشته اند و گسترش فعالیت های نجومی در سده های سوم وچهارم هجری و بعد از آن در ایران وتالیف کتاب صورالکواکب اثر عبدالرحمن الصوفی، زمینه را برای ظهور این موجودات بر روی آثار هنری فراهم کرد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Continuation of Presence of Ancient Sphinxes and Harpeys in the Art of Islamic Era

نویسنده English

Hossein Abeddoost
Graphic Group, Faculty of Arts and Architecture, University of Guilan, Rasht, Guilan, iran
چکیده English

The present essay studies about the images of sphinxes and harpeys and searches
for the related definitions in the Ancient World. Then it propounds the presence of
these symbols in the art of Islamic Era and descriptive the related definitions in a
descrive- analytice method. Further, it expresses expansion of astronomical activities
as an effective factor in appearance of such symbols in 6th, 7th, 8th centuries (lunar
calendar). Sphinxes are considered by the Ancient World as the protectors of the
temples and even as gods. Harpeys are creatures combined with the head of man and
the body of bird which in the ancient cultures take the soul of the deads to the other
world. Such creatures appeared in the Islamic Era on the metal dishes and potteries, so
that in 6th, 7th, 8th centuries, they were the most common images on the potteries. It is
obvious that such symbols are closely related to the concepts of grace and fertilization
in the Islamic era. The expansion of astronomical activities in the 3rd and 4th centuries
and later in Iran and writing the book: Constellations by Abdol Rahman Al-soufi, the
way was paved for emergence of such creatures on the works of art.

کلیدواژه‌ها English

Sphinxes
Harpeys
Art
Ancient
Islamic Era
بیرل، آن، اسطوره های چینی، عباس مخبر، نشر مرکز، چاپ اول، تهران، ١٣٨٤.
پوگا چنگوا، گالیناواکبر خاکیموف، هنر در آسیای مرکزی، ناهید کریم زندی، انتشارات وزرارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ اول، تهران، ١٣٧٢.
پوپ، آرتر آپهام و فیلیس اکرمن، سیری در هنر ایران از دوران پیش از تاریخ تا امروز، سیروس پرهام و گروه مترجمان، انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول، تهران، ١٣٨٧.
تالبوت رایس، دیوید، هنر اسلامی، ماه ملک بهار، انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ سوم، تهران، ١٣٨٤.
خلیلی، ناصر و ارنست ج.گروبه، سفال اسلامی، فرناز حایری، ج. ٧، نشر کارنگ، تهران، ١٣٨٤.
دادور، ابوالقاسم و الهام منصوری، درآمدی بر اسطوره ها و نمادهای ایران و هند در عهد باستان، انتشارات کلهر و دانشگاه الزهراء، تهران، ١٣٨٥.
شیمل، آنه ماری، خوشنویسی اسلامی، مهناز شایسته فر، انتشارات موسسه مطالعات هنر اسلامی، چاپ اول، تهران، ١٣٨٦.
صدیقیان، مهین دخت، فرهنگ اساطیری - حماسی ایران- جلد اول، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، چاپ دوم، تهران، ١٣٨٦.
قائیینی، فرزانه، موزه آبگینه و سفالینه های ایران، نشر سازمان میراث فرهنگی کشور، تهران، ١٣٨٣.
قدیانی، عباس، تاریخ ادیان و مذاهب در ایران، انتشارات فرهنگ مکتوب، چاپ اول، تهران، ١٣٨١.
کراپ، ای.سی، ستاره شناسی تمدنهای کهن، یاسمین نیک سرشت، انتشارات نوید شیراز، چاپ اول شیراز، ١٣٨٣.
کیانی، یوسف و فاطمه کریمی، سفالگری در دوره اسلامی چاپ اول، نشر مرکز باستان شناسی ایران، تهران، تابستان ١٣٦٤.
گریشمن، رمان، هنر ایران در دوران ماد و هخامنشی، عیسی بهنام، انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ دوم، ، تهران، ١٣٧١.
 گدار، آندره، هنر ایران، بهروز حبیبی، انتشارات دانشگاه ملی ایران، تهران، ١٣٥٣.
 لک پور، سیمین، سفیدروی، سازمان میراث فرهنگی کشور، چاپ اول، تهران، ١٣٧٥.
 واندنبرگ، لویی، باستان شناسی ایران باستان، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ اول، ١٣٤٥.
ورجاوند، پرویز، کاوش رصدخانه مراغه و نگاهی به پیشینه دانش ستاره شناسی در ایران، انتشارات امیرکبیر، تهران، ١٣٦٦.
ویو، ژ، اساطیر مصر، ابوالقاسم اسماعیل پور، انتشارات کاروان، چاپ سوم، تهران، ١٣٨٥.
هال، جیمز، فرهنگ نگاره ای نمادها در هنر شرق و غرب، رقیه بهزادی، چاپ اول، تهران، ١٣٨٠.
هرتسفلد، ارنست، ایران در شرق باستان، همایون صنعتی زاده، چاپ اول، انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی و دانشگاه شهید باهنر کرمان، ١٣٨١.
 هیلن برند، رابرت، هنر و معماری اسلامی، اردشیر اشراقی، انتشارات فرهنگستان هنر، چاپ سوم، تهران، ١٣86.
Calmeyer,Dr.P et al, Das Tier in der Kunst Irans,linden –museum ,Stuttgart, 1972.
Febervari,Geza,Ceramics of the Islamic world , I.B Tauris ,L0ndon, 2000.
Guratola ,Givovani, Persian Ceramics from the 9th to the 14th century, Skira Editore S.P.A, Italy, 2006.
Von ,Beabeitet et all ,Islamische Keramik ,Hetjens-museum,Dusseldrof , 1973.
دوره 4، شماره 13
زمستان 1388
صفحه 81-92

  • تاریخ دریافت 04 آبان 1388
  • تاریخ پذیرش 13 بهمن 1388
  • تاریخ انتشار 01 دی 1388