فصلنامه نگره

فصلنامه نگره

تحول کتیبه های ثلث در معماری ایران(صفوی تا قاجار)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
عضو هیات علمی فرهنگستان هنر
10.22070/negareh.2009.5161
چکیده
خط ثلث یکی از اقلام مهم خوشنویسی در هنر ایرانی و اسلامی است که بر گرفته از خط کوفی می باشد. ابن مقله بیضاوی، ابن بواب و یاقوت درپیدایش، تکمیل و نظام مند کردن آن، نقش مهم و اساسی داشته اند. ساختار و قابلیت‌های حرکتی خط ثلث، در دو محور عمودی مانند «الف‌ها» وحرکت های افقی مانند «ی» معکوس، همراه با ترکیبات پیچیده، به کمک گردش حروف مختلف، توانایی بالایی به این خط بخشیده است. این خط حالتی ایستا، محکم و استوار دارد و سازگاری متناسبی با کتیبه نگاری دارد. از دوران ایلخانی کتیبه نگاری با خط ثلث آغاز وتا به امروز هم چنان ادامه دارد. دوره تیموری نقطه اوج و فراز خط ثلث و دوره قاجار به جهت اندام، مفردات و قدرت حروف، نقطه فرود وتنزل می باشد اما از نظر خلاقیت، تنوع رنگ و شادابی، آثار کم نظیری در این دوره خلق شده است. در مجموع در دوره قاجار از اهمیت خط ثلث کاسته شد و خط نستعلیق توسعه چشمگیری پیدا کرد. کتیبه های ثلث دوره صفوی از نظر مصالح متنوع هستند و از جهت اجرا، دارای استحکام خوبی هستند. این خط به دلیل گستردگی بناها رشد و افزایش قابل توجهی پیدا کرده و هنرمندان مطرحی چون علیرضای عباسی به کتیبه نگاری روآوردند. این مقاله با در نظر گرفتن تنوع و ازدیاد کتیبه ها بر اساس بناهای شاخص مانند مساجد جامع به روش توصیفی و تحلیلی به ویژگی ها و تفاوت های فنی کتیبه های ثلث در این دو دوره پرداخته است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The evolution of calligraphy in Sols inscriptions In Iranian architecture (Safavid to Qajar period)

نویسنده English

mahdi makinejad
PH.D of Art Research, member of the Farhangestan-e-Honar, Tehran, Iran
چکیده English

Sols calligraphy is one of the important kinds of calligraphy in Iranian and Islamic Art. This hand
writing is drived from Kufic character. Ibn Moqleh,Ibn Bawab and Yaqut had a great Role in
emergence, Completion and regulating its Structure and motion Features of Suls Calligraphy
writing, have givena hage abilit to it , in vertical and horizontal ax is like letter and inversted form
of letter (s) along with complicated composition, with the help of turning different letters. This
writing has a steady ,firm and solid state and has good Compability with epigraphy. Epigeraphy
is started along with Suls writing from the era of Ilkhanidsup to now . Teimorid era is high point
and peak of Suls writing.
Qajar Period is subsiding point of Suls from the view point of figures , elements and letters power
but even so, from the point of creation, Colors diversity and freshness less paralleled effects have
been come into existence but as a whole, in Qajar period importance of Suls writing has been
decreased but Nastaliq writing has been remarkably developed. Suls inscriptions of Safavid
period have a good solidity from the point of different materials and performance. Because of
numerous buildings,
Suls Calligraphy has a great amount of development, and honored artists like Alireza abbasi
have done a lot in this way. in a descriptive and analytic way ,In present article Our to diversity
and numerousness of Inscription works, we are going to deal with Technical specifications and
difference of Suls writing on outstanding buildings as Jamee mosque.

کلیدواژه‌ها English

Inscription
Safavid
Qajar
Suls
Iran architecture
بهپور، باوند، کتیبه نگاری دوره قاجار، نشریه هنرهای زیبا، شماره ٢٢، تابستان، ١٣٨٤.
 فضائلی، حبیب الله، تعلیم خط، سروش، ١٣٧٦.
 لینگز ، مارتین، هنر خط و تذهیب قرانی، ترجمه مهرداد قیومی، انتشارات گروس، ١٣٧٧.
بن حسن سراج شیرازی، یعقوب تحفه المحبین، به کوشش رعنا حسینی و ایرج افشار، نشر مکتوب، ١٣٧٦.
دوره 4، شماره 13
زمستان 1388
صفحه 29-40

  • تاریخ دریافت 18 شهریور 1388
  • تاریخ پذیرش 05 اسفند 1388
  • تاریخ انتشار 01 دی 1388