فصلنامه نگره

فصلنامه نگره

بررسی تطبیقی عناصر ساختاری در معراج نامه احمد موسی و معراج نامه میر حیدر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
کارشناس ارشد نقاشی، مدرس هنر، دانشگاه سپهر اصفهان، اصفهان، ایران.
چکیده
داستان معراج رسول اکرم(ص) رایج ترین مضمون دینی در حوزه نگارگری اسلامی ایران است که همواره بستری مناسب برای خلاقیت و نوآوری نقاشان فراهم نموده است. اوراق باقی مانده از معراج نامه احمد موسی متعلق به دوره ایلخانی و نسخه دست نویس معراج نامه میرحیدر که در دوره تیموری به تصویردرآمد، دو مجموعه بی نظیر در عرصه هنرهای تصویری دینی محسوب می شوند که هر یک ضمن بهره مندی از اسلوب های نگارگری زمانه خود، نگاه ویژه ای به موضوع مورد اشاره داشته اند. پژوهش اخیر بررسی و مقایسه تطبیقی عناصر ساختاری آن ها، نوع نگرش، عملکرد وچگونگی تصمیمات نقاشانه هنرمندان در ارائه مضامین دینی در دو دوره مذکور را در قالب دو هدف کلی به نمایش می گذارد. ١-عناصر ساختاری هویت ساز در نگاره های دو معراج نامه مذکور چه بوده و از چه ویژگی هایی برخوردار است. ٢-این عناصر ساختاری در ترکیب بندی نگاره های معراج نامه احمد موسی چه شباهت ها و تفاوت هایی با عناصر مشابه در معراج نامه میر حیدر دارد. به عنوان مثال درنگاره های معراج نامه احمد موسی، پیکر پیامبر بدون بهره مندی از عناصر نمادین و مذهبی، اما برخوردار از پویایی و تحرک مضاعف دیده می شود، نقاش در این جا سعی در ارائه نوعی فضاسازی ذهنی متشکل از عناصر واقعی دارد که یک واقعه دینی- تاریخی را نیز شرح می دهد. نوع چینش افراد، رابطه آن ها با عناصر معماری و استفاده از عمق میدان طبیعی، در کنار بهره مندی از الگوهای رایج مغولی ،آثار این مجموعه را از فضاهای شاعرانه، غیر واقعی و انتزاعی نگاره های معراج نامه میر حیدر که تسلط رنگ به جای خط در آن ها مشهود است، متمایز می سازد. در این میان ورود عناصر چینی در هر دو دوره نیز توانست تاثیرات متفاوتی را درعناصر ساختاری آثار به وجود آورد که به آن نیز پرداخته شده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Comparative study of the structural elements of Miraj-nama’s of Ahmad Mussa and Mirhaydar

نویسنده English

Reza Tehrani
M.A,art research, Shahed university,Tehran,Iran.
چکیده English

The story of Miraj (ascension of prophet) is the most common contents in Iranian Islamic painting.
In the long been paving the way for artists creativity & innovation the remaining papers from
Ahmad mousas Mirajnama belongs to Ilkhani era & manuscript of Mir Haydar,s Mirajnama
which are painted in Teimouri era are two peerless collections in religious visual arts. These two
collections in addition to benefiting from painting principles at their time, have had a special
attention to the issue. The present study sheds light on analysis & comparision of the components,
type of attitude & function as well as decisions made by artists regarding religious painting in
these two eras. The two major goals are displayed in such pieces of art.
1) What are the features structural components in making identity in two Mirajnama’s paintings
and their features?
2) what are the similarities and differences in structural components between Ahmad Mousa and
Mirhaydar works?
For instance in painting by Ahmad mousa, paintings of the holy prophet Mohammad (p.b.u.h)
has devoided of using symbolic & religious components but they are dynamic, sharp & quite
ongoing ,the painter has tried to create a mental atmosphere by making use of real world contexts
that displays a religious historical event by composing people & individuals and using architecture
and the natural perspective in addition to mongolian pattern, has made his work different from
Mir Haydar that is mostly an unreal & abstract, poetic pieces of art,s In which color is dominant
element instead of line.
In such arts Chinese elements in both eras had different impacts in presenting structural
elements.

کلیدواژه‌ها English

Structural elements
Ahmad mousas Mirajnama
Ilkhani era
Mir Haydars Mirajnama
Teimourid era
آژند، یعقوب، مکتب نگاری هرات، فرهنگستان هنر، تهران، ١٣٨٧.
آژند، یعقوب، مکتب نگارگری تبریز،قزوین ومشهد، فرهنگستان هنر، تهران، ١٣٨٤.
آدامووا،ا،ت، نگاره های ایرانی،ترجمه زهره فیضی،تهران،فرهنگستان هنر، ١٣٨٦.
اسحاق پور، یوسف، مینیاتور ایرانی، ترجمه جمشید ارجمند، فرزان، تهران، ١٣٧٩.
بینیون و دیگران،سیرتاریخ نقاشی ایران،ترجمه محمد ایرانمنش،امیرکبیر،تهران، ١٣٨٣.
بلر،شیلاو...، هنرو معماری اسلامی،ترجمه اردشیراشراقی، سروش، تهران، ١٣٨٥.
برند، باربارا،هنر اسلامی،ترجمه مهناز شایسته فر، موسسه مطالعات هنر اسلامی،تهران، ١٣٨٣.
برند، رابرت هیلن، زبان تصویری شاهنامه، ترجمه سید داود طبائی، فرهنگستان هنر، تهران، ١٣٨٨.
پوپ و دیگران،سیروصور نقاشی ایران،ترجمه یعقوب آژند، مولی،تهران، ١٣٨٤.
پاکباز،روئین،نقاشی ایران از دیرباز تا امروز، زرین و سیمین،تهران، ١٣٨٠.
تجویدی،اکبر،نگاهی به هنر نقاشی،تهران،وزارت فرهنگ و ارشاد اشلامی،تهران، ١٣٨٦.
حسینی راد،عبدالمجید،سیر تحول نگارگری ایرانی،شاهکارهای نگارگری ایران،موزه هنرهای معاصر، ١٣٨٤.
سگای،ماری رز،معراج نامه- سفرمعجزه آسای پیامبر(ص)، ترجمه مهناز شایسته فر، موسسه مطالعات هنر اسلامی، تهران، ١٣٨٥.
عکاشه،ثروت، نگارگری اسلامی، ترجمه غلامرضا تهامی،حوزه هنری، تهران، ١٣٨٠.
کنبی، شیلا، ١٣٧٨ ، نقاشی ایران، ترجمه مهدی حسینی، دانشگاه هنر، تهران، ١٣٧٨.
کنبی، شیلا، ١٣٨٧ ، عصرطلایی هنر ایران، رجمه حسن افشار، نشرمرکز، ١٣٨٧.
گری، بازل، ١٣٨٥ ، نقاشی ایران، ترجمه عربعلی شروه، دنیای نو، تهران، 1385.
Sims, E,Pearless images of persion painting, Singapore, 2002,
kuhnel, E, La miniature en Orien, Tranduction de paul Budry, Paris, 1924.
دوره 5، شماره 14
بهار 1389
صفحه 23-38

  • تاریخ دریافت 23 تیر 1389
  • تاریخ پذیرش 07 مهر 1389
  • تاریخ انتشار 01 فروردین 1389