فصلنامه نگره

فصلنامه نگره

تبیین ویژگی های نگاره های نسخه مثنوی «گوی و چوگان»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 مدرس دانشگاه آزاد تهران شرق(قیام دشت)، استان تهران، شهر تهران
2 عضو هیات علمی سازمان میراث فرهنگی و مدرس دانشگاه، شهر تهران، استان تهران
10.22070/negareh.2010.5134
چکیده
موضوع این مقاله بررسی ویژگی های تصویری چهار نگاره با موضوع گوی و چوگان مربوط به یکی از نسخه های مصور مثنوی «گوی و چوگان» سروده عارفی هروی، شاعر دوره تیموری است. مضمون این منظومه، شرح عشق و دلدادگی درویشی ساده دل به شاهزاده ای می باشد که به هنرهای بسیار از جمله سوارکاری و چوگان بازی علاقه مند است و در آن صحنه های زیبایی از بازی شاهزاده تصویرشده است. به دلیل اهمیت و جذابیت بازی چوگان، نگارگران ایرانی از دیرباز همواره به آن توجه داشته اند و بسیاری از متون ادبی فارسی را که به این بازی پرداخته اند، تصویرسازی کرده اند. از مثنوی گوی و چوگان یا حالنامه نسخه های متعددی در کتابخانه های ایران و سایر کشورها وجود دارد. نگاره هایی که در این پژوهش مورد بررسی قرار گرفته مربوط به یکی از نسخه های موجود در موزه آرمیتاژ روسیه به تاریخ 929 هجری قمری است و در مکتب تبریز صفوی تصویرسازی شده اند. آخرین تصویری که در این زمینه به دست آمد مربوط به نسخه ای است که در کتابخانه کاخ گلستان وجود دارد و متاسفانه تنها همین نسخه مصور از مثنوی گوی و چوگان در ایران نگه داری می شود که در مکتب تبریز صفوی تصویرسازی شده است. از این مثنوی تعداد زیادی نسخه خطی در ایران و خارج از کشور وجود دارد که به جز یک نسخه بقیه فاقد تصویر هستند. بررسی نگاره ها از لحاظ ساختار و ترکیب بندی و سایر ویژگی های فنی دیگر به روش توصیفی تحلیلی انجام شده است. نگاره ها در مستطیل های عمودی با ترکیب بندی های درونی و نمابندی های ساده، تضادهای رنگی زیبا و خاکستری های فام دار و کتیبه نگاری های متفاوت در این آثار دیده می شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The study of Illustritive specification of Guy-O-Chawgan (Polo playing) Mathnavi

نویسندگان English

Mahtab Fazeli 1
Mohammadreza Riazi 2
چکیده English

Subject of this paper is study of image traits of four pictures by subject of Guy and Chawgan. Which has related to prescriptions of Guy and Chawgan Mathnavi that it is composed by Heravi poem of Teymuri date. Subject of this poem is description of love a simple man to a prince that he is reputed to racing and Chawgan game. There is beautiful image of Chawgan playing of prince in Mathnavi. In reason of importance and grace of Chawgan game،Iranian painters always are attended to that and illustrated it mentioned in the ancient Farsi lectures.There are few manuscripts of Guy-o-Chawgan in the Iran and other countries libraries. Subject of this study are four pictures. Which are related to manuscript that is kept in Amitazh museum in Russia. It has illustrated in 1525 in Tabriz style of Safavid period.The last picture has founded in library of golestan palace and unfortunately only this illustrated manuscript of Guy and Chawgan Mathnavi is remained in Iran that has illustrated in Tabriz style of Safavid period.This paper comes from part of research conclusions of study with the title "Traits of Guy and Chawgan Images" that has introduced the different manuscripts of Mathnavi. It has evaluated the purport،technology of paint،structure and relation between text and picture.Results of this study shows that the number of figures in the images are. Specially increased in Tabriz style of Safavid period. Other result shows that the vertical symbols and screening are simple and somewhere artists has breaking the structures. The colors are variety and shiny. Gray colors have used in the background, One of the important matters is that the painters did not pay attention to relation between subject and pictures.

کلیدواژه‌ها English

Polo playing (Guy va Chawgan)
Mathnavi Polo playing (Guy va chawgan)
Illustration
Mathnavi
sport
اشرفی،م.م، لوحه های نگارین (از قرن هجده تا بیست و چهارم)، انتشارات عرفان تاشکند، بی تا.
پژوهنده، محمد تقی، فهرست نسخه های خطی کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران، ج هشتم، انتشارات دانشگاه تهران،1339.
صفا، ذبیح ا...، تاریخ ادبیات ایران، ج 4 و 6، انتشارات فردوسی،1371.
منزوی،احمد، فهرست نسخه های خطی،ج1 و 2،چ اول،موسسه فرهنگی منطقه ای، تهران،1349.
دوره 5، شماره 15
پاییز 1389
صفحه 83-93

  • تاریخ دریافت 04 آذر 1388
  • تاریخ پذیرش 23 خرداد 1389
  • تاریخ انتشار 01 مهر 1389