فصلنامه نگره

فصلنامه نگره

مطالعه تطبیقی در کاربرد دو اصطلاح «تزیینات معماری» و «دیوارنگاری» در منابع هنراسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 عضو هیئت علمی دانشگاه شهید باهنر کرمان
2 استادیار و عضوهیأت‌علمی دانشکده هنر دانشگاه شاهد
3 استادیار، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، شهر تهران، استان تهران
4 دانشیار دانشکده هنر شاهد
چکیده
بررسی مفهوم «تزیینات‌معماری» و نیز «دیوارنگاری» نشان می‌دهد در چگونگی کاربرد این دو اصطلاح، به ویژه در منابع هنراسلامی1 کاستی‌هایی وارد است که گاه مفهوم هنر را در مصادیق این‌گونه آثار به چالش می‌کشد. این پژوهش در یک روش استدلالی مبتنی بر ریشه‌یابی لغوی و تطبیق مفاهیم و تحلیل مصادیق آشکار ساخته بیش­تر آثاری که در منابع هنر اسلامی در قالب «تزیینات معماری» معرفی شده، به واقع خود، دیوارنگاره‌هایی به شمار می‌روند که «تزیینی‌بودن» تنها بخشی از اهداف آن­ها‌ است. در این منابع، اصطلاح «تزیینات‌معماری» اغلب به‌‌ جای «دیوارنگاری» به کار برده شده و«هنردیوارنگاری» علاوه بر شیوه‌های متنوعی که دارد، به روش‌های خاصی محدود شده است. به این ترتیب بی‌توجه‌ به وجوه بصری و نمایشی هنردیوارنگاری در این‌گونه آثار، ارزش‌های متعالی آن را در سطح ارزش «هنرتزیینی» معرفی کرده است. در این صورت نه‌ تنها جایگاه هنردیوارنگاری گذشته ایران به درستی دیده نشده، بلکه معرفی فرهنگ تصویری ایران را در این باره و در عرصه هنر‌های تجسمی و معماری (به ویژه هنر ایران و جهان) با کاستی‌ مواجه ساخته است. به‌همین منظور توجه به عوامل زیر مسیر تازه‌ایی را در مفهوم و کاربرد این ‌گونه اصطلاحات ارائه می‌دهد: الف- تعاریف و ویژگی‌هایی که از مفهوم «دیوارنگاری» و «تزیینات» متصور است. ب- ارزش جایگاه آثار تزیینی در حوزه هنرهای تجسمی. ج- تطبیق ویژگی‌هایی که هنردیوارنگاری نسبت به تزیینات‌ دارد. با توجه به آن چه گفته شد می‌توان نتیجه گرفت:1- برای معرفی عمل آرایه‌های‌دیواری، اصطلاح «‌دیوارنگاری» نسبت به «تزیینات‌معماری» تخصصی‌تر است و جامعیت بیش­تر دارد. 2- مفهوم تزیینات در ‌معماری، شامل مصادیق گوناگونی است که فقط بخشی از آن به آرایه‌های‌دیواری برمی‌گردد. 3- اثر«تزیینی» ویژگی‌هایی دارد که تنها در برخی از این آرایه‌ها دیده می‌شود. 4- اغلب آرایه‌هایی که با شیوه‌های متنوع، سطوح بناها را پوشش داده‌اند، در واقع مصداق بارز هنر دیوارنگاری هستند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A comparative study in the application of two phrases, "architectural decorations" and "mural" in the Islamic art resources

نویسندگان English

Mohsen Alavi nejad 1
Ahmad Nadalian 2
Asghar Kafshchian 3
Ali Asghar Shirazi 4
2 PH.D, Assistant professor, Faculty of art, Shahed University
3 Associate Professor,Tehran University, Tehran, Iran.
4 Shahed University, Tehran, Iran
چکیده English

A comprehensive study in the implication of "architectural decorations" and "mural", reveals that there are some shortcomings in the application of these two phrases, specifically in the Islamic art , that sometimes challenges the content of art in the instances of these works. This study follows a discursive method, based on word stemming, matching the concepts and analysis of examples to show that most of the works in the Islamic art resources that are known as "architectural decorations", are murals that "being decorative " is just one of their objectives roles. In these resources, "architectural decorations" is used mostly instead of "mural", and mural art is narrowed down to some special rare methods, applications, despite its vast wide function applications usage. So inattention to aspect of mural art in such works will indicate its transcendent values the same as decorative art. In this case not only the position of Iranian past mural cannot be seen properly, but also introducing the visual culture of Iran in this regard in the field of visual arts and architecture(art, especially in Iran and the world) meet with some short comings. Therefore considering the following factors opens a new direction ,horizon, in terms of concept and application of these phrases: First: Definitions and characteristics that are expected from the concepts of "Mural "and" decoration". Second: the concept of decorations in architecture has several Instances which Design mural is just a small part of that. Third: "Decorative" work has some features that are just seen in some of these Designs. Forth: Most of the Designs that cover the surface of the buildings are actually true examples of Mural art.

کلیدواژه‌ها English

Mural
Architectural Decorations
Visual art
Surface
Islamic Art
آ.پوپ، معماری ایران، ترجمه: صدری افشاری، غلام‌حسین، انتشارات انزلی، ارومیه،1366 .
آژند، یعقوب، دیوارنگاری در دوره قاجار، هنرهای تجسمی، شماره 25.
آشنایی با مکاتب نقاشی فنی و حرفه ای، (گروه تحصیلی هنر)، رشته نقاشی، چاپ و نشر کتاب های درسی ایران، 1382 .
استان اصفهان، زنده دل، حسین و د ستیاران، نشر ایران گردان، 1377.
اصفهان موزه همیشه زنده، نوربختیار، رضا؛ چاپ چهارم، کتابخانه‌ ملی، فروغ دانش،1372.
انصاری، مجتبی، تزیین در معماری و هنر ایران، دوره اسلامی با تاکید بر مساجد، مدرس هنر دوره اول، شماره اول، پاییز 1381.
تیتوس ‌بورکهارت و سیدحسین نصر، جاودانگی و هنر، ترجمه:آوینی، سیدمحمد، تهران انتشارات برگ،1370 .
 پاپادوپولو،الکساندر، معماری‌اسلامی،ترجمه:دکتر جزنی، حشمت، تهران، مرکزنشرفرهنگی رجاء، چاپ اول، 1368 .
پاکباز، رویین، دایره المعارف هنر، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، فرهنگ معاصر، تهران، 1383 .
حق‌شناس، علی‌محمد،حسین سامعی، نرگس انتخابی، فرهنگ معاصر انگلیسی- فارسی،چاپ‌پنجم، فرهنگ‌معاصر،1384 .
دونیس ا داندیس، مبادی سواد بصری، ترجمه: سپهر، مسعود، سروش، تهران 1368.
زکی، محمدحسن و محمد خلیلی و محمدعلی اقبال، صنایع ایران، 1320.
سیکه‌ایروس، داویدآلفارو، نگاهی به زندگی و آثار نقاشی مکزیکی داویدآلفاروسیکه‌ایروس، ترجمه: شبانفر، فریده، نشر دنیای نو، تهران، 1362 .
 سیدصدر، ابوالقاسم، دایره المعارف هنر، انتشارات سیمای دانش، تهران، 1383.
 علوی‌نژاد، سیدمحسن، بررسی مفهوم دیوارنگاری در منابع هنر اسلامی، مجله نگره دانشگاه شاهد،  1387.
فرهنگ بزرگ جامع نوین(عربی به فارسی) ترجمه المنجد، مولف(مترجم)احمدسیاح، انتشارات اسلام، تهران، 1387 .
 کفشچیان مقدم، اصغر، بررسی ویژگی های نقاشی دیواری، نشریه هنرهای زیبا، شماره 20 ، زمستان، 1383.
کیانی، محمدیوسف، تزیینات وابسته به معماری ایران دوره اسلامی، سازمان‌میراث فرهنگی کشور، تهران،1376.
کونل، ارنست، تاریخ هنر اسلامی ترجمه:آژند، یعقوب، انتشارات مولی،1383 .
مرزبان، پرویز، خلاصه تاریخ هنر، سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، تهران، 1365.
Britannica- Macr, The Dictionary of Art, Editor Jane Turner, in thirty four volumes.,Grove,s Dictionaries inc. New York, 1996 .
The Thames & Hudson Dictionary of Art &Artist, By Thames &Hudson Ltd,London,1985.
Wikipedia the free encyclopedia
دوره 5، شماره 15
پاییز 1389
صفحه 4-17

  • تاریخ دریافت 20 بهمن 1389
  • تاریخ پذیرش 04 تیر 1390
  • تاریخ انتشار 01 مهر 1389