فصلنامه نگره

فصلنامه نگره

بررسی تحول نقاشی به ویژه منظره سازی در قلمدان نگاری دوره ی صفوی تا اواخر دوره ی قاجار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناس ارشد نقاشی دانشکده هنر، دانشگاه شاهد، شهر تهران، استان تهران.
2 دانشیار, گروه نقاشی، دانشکده هنر شاهد، تهران، ایران.
10.22070/negareh.2010.5124
چکیده
قلمدان­سازی گونه ای از هنرهای سنتی ایرانی به شمار می­رود که در ردیف صنایع دستی قرار می گیرد و قدمت آن در ایران به دوره ساسانیان باز می گردد. در ابتدا قلمدان­ها را از فلز می ساختند، که نقوش روی آن­ها بسیار ساده و به شیوه قلمزنی بود ولی در دوره های بعد از چوب نیز قلمدان های زیبایی خلق شد. در دوره صفوی نقاشی زیر لاکی (روغنی سازی) رونق یافت و هنرمندان را بر آن داشت تا قلمدان هایی از جنس مقوا ساخته و هنر خود را روی آن پیاده کنند. در ابتدا نقوش روی قلمدان ها بسیار ساده (گل و بُته) بود و ارتباط نزدیکی با نگارگری داشت، ولی ورود نقاشی غربی به ایران و آشنایی هنرمندان با آن باعث شد هنرمندان نگاهی طبیعت گرایانه به منظره داشته باشند. در دوره قاجار با ورود قلمدان های منظره پردازی شده از روسیه به ایران هنرمندان مناظری کاملا به شیوه اروپایی بر روی قلمدان ها ترسیم کردند، چون اغلب نقاشان، قلمدان نگار نیز بودند به همین دلیل منظره پردازی بر روی قلمدان ها از دوره صفوی تا اواخر دوره قاجار به طورکامل متاثر از منظره پردازی آن دوران بوده است. شیوه تحقیق این پژوهش بر مبنای ماهیت، توصیفی و روش گردآوری اطلاعات نیز به صورت کتابخانه ای انجام شده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Analysis evolution of paintings, especially Landscape paintings on pen boxes from safavid to Late Qajar period

نویسندگان English

Ali Naderi alam 1
Kazem Chalipa 2
2 Associate Professor, Department of Painting, Faculty of Arts
چکیده English

Pen box making is a kind of Iranian art that is placing in a string of handy craft in Iran. Its antiquity goes back to Sassanid era. At first, artists had made Pen boxes from metals which drawings on them were much unadorned and in embossing style. But in next times, the beautiful Pen boxes also have been created from the wood. In Safavid era the under lac-colored painting (oily painting) flourished and per forced the artists to making the Pen boxes from cardboard to execute their art on them. Firstly, the drawings on the Pen boxes were much unadorned (floral design) and had a close relationship to painting. But the entrance of western painting into Iran and familiarity of the artists with it, caused they have been a naturalistic regard to view. The artists painted on pen boxes completely in European style with the entrance the landscape making pen boxes from the Russia to Iran in Qajars era. As most of painters also were pen box designers, so the landscape making on pen boxes had been affected from landscape making of Safavid era to last of Qajars era completely.
The study method has carried out based on nature, descriptive and data gathering method is based on library form.

کلیدواژه‌ها English

Russia
qajar
Zand
Afshar
Safavid
pen boxes
Landscape painting
احسانی، محمدتقی، جلدها و قلمدان های ایرانی و نگارگری، جلد دوم، چاپ اول، انتشارات امیرکبیر، تهران، 1382.
ادیب برومند، عبدالعلی، هنر قلمدان مشتمل بر پیشگفتار، انواع قلمدان، شناسایی نقاشان قلمدان، چاپ اول، انتشارات وحید، تهران، 1366.
آژند، یعقوب، مکتب نگارگری اصفهان، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات، انتشارات فرهنگستان هنر، 1385.
پاکباز، روئین، دایره المعارف هنر، انتشارات فرهنگ معاصر، تهران، 1385.
پاکباز، روئین، نقاشی ایران از دیر باز تا امروز، زرین و سیمین، تهران، 1384.
خلیلی، ناصر، کارهای لاکی، ترجمه، سودابه رفیعی سخایی، چاپ اول، تهران، نشر کارنگ، 1386.
کریم زاده تبریزی، محمدعلی، احوال و آثار نقاشان قدیم ایران و برخی از مشاهیر نگارگر هند و عثمانی، جلد دوم، لندن، انتشارات مستوفی، 1369.
کریم زاده تبریزی، محمدعلی، قلمدان و سایر صنایع روغنی ایران، انتشارات ساتراپ، لندن، 1379.
کن بای، شیلا، نگارگری ایرانی، ترجمه، حسینی، مهدی، چاپ سوم، دانشگاه هنر، تهران، 1387.
معین، محمد، فرهنگ فارسی، جلد دوم، چاپ چهارم، تهران، سرایش، 1360.
پورفرزانه، محمدرضا، نقد و بررسی و تجزیه و تحلیل آثار نقاشی تصویری روی قلمدان (عهد قاجار)، آشوری، محمدتقی، ذابح، ابوالفضل، کارشناسی، دانشگاه هنر، تهران، 1374.
دوره 5، شماره 16
زمستان 1389
صفحه 42-55

  • تاریخ دریافت 11 دی 1389
  • تاریخ پذیرش 25 اسفند 1389
  • تاریخ انتشار 01 دی 1389