بررسی نوآوری و تحولات تزئینات و نقوش کاشی کاری مسجد – مدرسه های دورۀ قاجار

بمانیان, محمدرضا; مومنی, کورش; سلطان زاده, حسین

doi:10.22070/negareh.2011.5093

بررسی نوآوری و تحولات تزئینات و نقوش کاشی کاری مسجد – مدرسه های دورۀ قاجار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

محمدرضا بمانیان ¹

کورش مومنی ²

حسین سلطان زاده ³

¹ استاد گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

² دانشجوی دکتری معماری دانشکده هنر و معماری دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

³ دانشیار گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

10.22070/negareh.2011.5093

چکیده

دوره قاجار را می توان دوره نوآوری و شروع تحولات جدید در هنر و معماری ایران دانست. از جمله این تحولات، رابطه فزاینده و مراودات مختلف با غرب است که به دنبال ورود دانش ها و علوم جدید به ایران، شاهد تاثیرات ویژه این امر بر هنر و معماری و به ویژه بر تزیینات بناها در دوره قاجار هستیم. از جمله مهم ترین این تحولات و دانش های جدید می توان به اختراع و ورود فن عکاسی و کاربرد فراوان تمبر در مراسلات پستی و کارت پستال های اروپایی اشاره نمود.
در این مقاله از روش تحقیق توصیفی - تحلیلی و مطالعات کتابخانه ای در مورد معماری مسجد - مدرسه ها و همچنین مطالعات میدانی به صورت حضور در مکان و مشاهده مستقیم، استفاده شده است و تاثیر این تحولات بر تزیینات مسجد - مدرسه های دوره قاجار مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفته است. بر اساس بررسی و مطالعات صورت گرفته، قسمت عمده ای از تزیینات و نقوش کاشی کاری مسجد - مدرسه های دوره قاجار از عکس ها، تمبر ها و کارت پستال های آن دوران الگو گرفته است و تصاویری از آثار تاریخی، مناظر طبیعی و معماری، پرندگان، انگور، تاج، انسان و فرشته بالدار، انسان با لباس اروپایی، طرح گل و گلدان و کاسه بشقاب سازی همراه با دسته گل های مختلف به ویژه گل سرخ و زنبق در نقوش و تزیینات کاشی کاری و حجاری این بناها به چشم می خورد.

کلیدواژه‌ها

نقوش کاشی کاری

تزیینات

مسجد – مدرسه

تحولات فرهنگی دوره قاجار

عنوان مقاله English

Study of Innovations and developments, decorating and tiling designs Case Study: Masjid-Madreseh of Qajar

نویسندگان English

Mohammadreza Bemanian ¹

Kourosh Momeni ²

Hossein Soltanzadeh ³

¹ Department of Architecture, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran

² Assistant Professor of Architecture, Faculty of Art and Architecture, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.

³ Associate Prof, Department Of Architecture, Architecture and Urban Design Faculty, Islamic Azad University, Central Tehran Branch

چکیده English

Qajar period can be seen as innovations and new developments in art and architecture. Among these developments, the growing relationship and exchanges with the West, Seeking new knowledge and new science to Iran, Special effects seen on the Art and Architecture and especially buildings decoration are in the Qajar period. Among the most important developments and New knowledge can be cited invention and log in photography, Log in and application of correspondence postal stamps and New European postcards.
In this article, research methods is used description- Analysis and Studies Library in Architecture of The Masjid-Madreseh and also Field Studies To participate in the building and Direct observation. And the impact of these developments Review and assessment has been on the decorations Mashid-Madreseh of Qajar. Based on the reviews and studies, Much of the decorating and tiling designs Mashid-Madrseh of Qajar is modeled Photos, stamps and postcards of that period. And images of monuments, Landscapes and architecture, Birds, grapes, crown, winged angels and humans, European men's clothing, The flower vases and bowls and plates With various flowers, especially roses and lily In designs and decorative tiling And sculpted monuments seen.

کلیدواژه‌ها English

Tiling patterns, Decorating, Masjid &‌ndash

Madreseh, Cultural developments of Qajar

اعتضاد السلطنه، علیقلی میرزا، اکسیر التواریخ، تاریخ قاجاریه از آغاز تا 1259 هجری قمری، به اهتمام جمشید کیان فر، تهران، موسسه انتشارات ویسمن،1370.

اعظم زنگنه، آناهیتا، تاثیر هنر غرب بر نگاره های ایران در دوره قاجار (در هنر کاشی کاری و گچبری)، استاد راهنما: حسین سلطان زاده، استاد مشاور: مهیار خراباتی، پایان نامه کارشناسی ارشد پژوهش هنر، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی،1388.

افشار مهاجر، کامران، هنرمند ایرانی و مدرنیسم، تهران، دانشگاه هنر، 1384.

بانی مسعود، امیر، معماری معاصر ایران(در تکاپوی بین سنت و مدرنیته)، چ3، تهران، نشر هنر معماری قرن، 1389.

بوسورث، کایفورد ادموند، سلسله های اسلامی، ترجمه فریدون بدره ای، تهران، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی (پژوهشگاه)،1371.

تالبوت رایس، دیوید، هنر اسلامی، ترجمه ماه ملک بهار، تهران، نشر علمی و فرهنگی، 1375.

حاتم، غلامعلی، طاق بستان، جلوگاه هنر، فصلنامه تحلیلی- پژوهشی مدرس هنر، تهران ،دانشکده هنر دانشگاه تربیت مدرس، 1381، ص121-191.

حسامی، مهدی، تصویرگران زیارتگاههای اسلامی در دوره قاجار، نشریه الکترونیکی سازمان کتابخانه ها موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، دوره 1، ش5، بهمن و اسفند 1388.

ذکاء، یحیی، تاریخ عکاسی، عکاسان پیشگام در ایران، سیرتحول عکاسی در دوران قاجاریه، تهران، انتشارات علمی فرهنگی، 1376.

سالاری طالقانی، معصومه، بررسی تطبیقی نقوش کاشی کاری عصر صفویه و قاجار، استاد راهنما: حسین سلطان زاده و استاد مشاور اسکندر مختاری، پایان نامه کارشناسی ارشد پژوهش هنر، دانشکده هنر ومعماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، بهار 1389.

سپهر، محمد تقی لسان الملک، ناسخ التواریخ، سلاطین قاجار، ج1، تهران، کتابفروشی اسلامیه، 1344.

شروانی، حاج زین العابدین، حدائق السیاحه، تهران، سازمان چاپ دانشگاه، 1348.

صافی، قاسم، کارت پستال های تاریخی ایران، تهران، موسسه فرهنگی گسترش نور، تابستان 1368.

عضد قاجار، ابونصر، بازنگری در تاریخ قاجاریه و روزگار آن، تهران، دنیای کتاب، 1376.

فریه، ر.دبلیو، ، هنرهای ایران، مترجم: پرویز مرزبان، تهران، نشر و پژوهش فرزان روز، 1374.

کمپر ، انگلبرگ ، سفرنامه کمپر ، ترجمه کیکاوس جهانداری ، چ2 ، تهران، انتشارات خوارزمی، 1360.

گودرزی، مرتضی، آیینه خیال: بررسی و تحلیل تزئینات معماری دوره قاجار، تهران، انتشارات سوره مهر، 1388.

نظریان، داود، معرفی بنا، آرایه ها و نقوش مسجد و مدرسه شهید مطهری(سپهسالار)، مجله پیام مهندس، س1، ش4، تابستان1388،ص887-900.

نوین فرح بخش، فریدون، تمبرهای اولیه ایران، تهران، نشر فرح بخش، 1379.

هاجری، ضیاءالدین، تمبر جام جهان نما، تهران، انتشارات آوای نور، 1375.

هرندی، محمد جعفر، حوزه های علمی دینی شیعی در ایران از آغاز اسلام تا دوره مشروطیت، مجموعه مقالات نخستین همایش ملی ایران شناسی، ج1، تهران، بنیاد ایران شناسی، 1383، ص553-554.

هال، جیمز. فرهنگ نگاره ای نمادها در شرق و غرب. مترجم رقیه بهزادی. تهران، فرهنگ معاصر، 1380.

Brend, Barba, Islamic art, Biritish musem pers, 2001.

Http:// www.Allcollection.net/ access date 30/3/1390.

Http:// www.Ayandenews.com/ access date 30/3/1390.

Http:// www.barbspics.com/ access date 12/8/1390.

Http:// www.Colnect.com/ access date 30/3/1390.

Http:// www. Christies.com/ access date 12/8/1390.

Http:// www. Ebay.co.uk / access date 12/8/1390.

Http:// www. Fouman.com / access date 30/3/1390.

Http:// www.Germanpostalhistory.com/ access date 30/3/1390.

Http:// www. Mana stamp-ghajar.blogfa.com/ access date 12/8/1390

Http:// www.Mnartists.org/ access date 30/3/1390.