فصلنامه نگره

فصلنامه نگره

تداوم حیات نماد کوه و درخت در هنر تصویری کهن ایران و نمود آن بر فرش های معاصر ایرانی

نویسندگان
1 کارشناسی ارشد ارتباط تصویری، مدرس دانشگاه آزاد اسلامی واحد تنکابن، گروه هنر و معماری.
2 کارشناسی ارشد پژوهش هنر، مدرس دانشگاه آزاد اسلامی واحد تنکابن، گروه هنر و معماری.
چکیده
در ایام کهن باور بر این بود که درختان مقدس با نیروی نهفته در خود ، زندگی انسانی و حیوانی را رشد می دهند و به این دلیل ستایش می شدند. در رویکردهای اسطوره ای درخت زندگی که میوه ی آن باعث حیات جاوید می شود و درخت کیهانی که در مرکز جهان قرار دارد، همواره مرتبط با کوه یا سنگ مقدس بیان می شود. مطابق با این توصیف ها، در برخی آثار هنری و در نمونه هایی از فرش های معاصر ایرانی برخی درختان مرتبط با کوه یا سنگ تصویر شده اند. تحقیق حاضر در پی پاسخ گویی به این پرسش است که درخت قرار گرفته بر فراز نگاره ی مثلثی شکل در برخی فرش های معاصر ایرانی که متعلق به صد سال اخیر هستند به چه دلیل به عنوان طرح درخت زندگی شناخته می شود و نمونه های مختلف تصویری این دو نماد در فرش معاصر ایران کدام است. بدین سبب به بررسی مفهوم اسطوره ای ارتباط درخت و کوه در اسطوره های ایرانی پرداخته و سپس نمود آن را در آثار هنری باستانی و دوره ی اسلامی و سپس بر فرش های معاصر ایرانی بیان می کند. روش کار تحلیلی تاریخی است و روش گردآوری اطلاعات روش اسنادی و کتابخانه ای است. بر این اساس درخت زندگی در اسطوره های ایرانی همواره با کوه مقدس مرتبط است. این ارتباط از دوران کهن در آثار تصویری هنری ایران و در برخی فرش های معاصر ایران نیز مشاهده می شود؛ در این فرش ها نقش مایه ی کوه به شکل مثلثی متشکل از نگاره های دالبری شکل، به همراه درختی است که در راس آن قرار دارد و پرندگان و حیوانات اسطوره ای محافظان آنند. در برخی موارد درخت سرو، گاهی درخت با شاخ و برگ فراوان و در مواردی درخت به شکل هندسی بر روی مثلثی قرار گرفته است. این قالب تصویری از دوران کهن در ایران شناخته شده بوده است. مطابقت های تصویری نشان می دهد تصویرگری کوه و درخت در فرش های معاصر ایران تداوم همان سنت های تصویری کهن این دو نماد است. مطالعات اسطوره ای نشان می دهد که مفهوم برکت، باروری و تجدید حیات و تجسم نیروهای زندگی بخش یکی از عمیق ترین مفاهیم این نوع نقش پردازی است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Continuation presence of Trees and Mountains Symbols in Ancient Persian Art Works and Their Appearance on Contemporary Persian rugs

نویسندگان English

Hossein Abeddoost 1
ziba kazempoor 2
1 PH.D, Student of Comparative – analytic Islamic Art History, Shahed University, Tehran, Iran.
2 , M.A, Art reaserch, Faculty of Art Isfehan University, Isfehan, Iran.
چکیده English

Sacred trees were praised in ancient times due to the force of nature that was lies in them, which cause to growing human and animals life. In the mythical descriptions, tree of life and cosmic tree is in the center of world which displayed with sacred mountains or rocks. According to these descriptions, in some art works and contemporary rugs, some trees were shown with mountain or rock. This research tries to study about mythical meaning of tree and mountain, and their reflections on Persian rugs. At first, studies on symbolic relation between tree and mountain in Persian myths and then focuses on their appearance in Persian art works and Persian rugs. The method of study is analytical- historical via library research.
According to this text, tree of life and cosmic tree are in center of the world in Persian myths; these trees are origin of life. These trees have power of life and are always related with sacred mountains, there is a symbolic connection between tree and mountain in Persian art works, which from ancient time and it is seen on Persian Rugs. In this kind of carpets, the images of mountains shown by a triangle shape which on their head there is a tree, and birds and mythical animals are its guardians. This topic indicates, these connections is archetype and have philosophical religious meaning. The mythical studies indicate these motifs are not realistic images, but are connect with Immortality thoughts; continued existence, concept of blessing, fertility and renewal of life are the most profound implications of this type of processing.

کلیدواژه‌ها English

symbol
tree
mountain
carpets
Persian
 الیاده ، میرچا،  رساله در تاریخ ادیان ، به ترجمه جلال ستاری، انتشارات سروش ، تهران ، چاپ سوم (1385).
بیکر، پاتریشا ، منسوجات اسلامی، به ترجمه مهناز شایسته فر ، انتشارات مؤسسه ی مطالعات هنر اسلامی ، تهران ، چاپ اول، (1385).
پوپ،آرتر آپهام و فیلیس اکرمن ، سیری در هنر ایران از دوران پیش از تاریخ تا امروز، سیروس پرهام و گروه مترجمان ، انتشارات علمی و فرهنگی، تهران ، چاپ اول، (1387).
دادگر،لیلا ، فرش های درختی موزه ی فرش ایران، به ترجمه ی زهرا راحت ورنوسفادرانی ، سازمان میراث فرهنگی کشور، تهران ،(1380).
عابددوست، حسین، و حبیب ا... آیت اللهی، تحلیل مفهوم نمادین صحنه نبرد شیر و گاو بر فرشهای ایرانی، همایش ملی هنر، فرهنگ، تاریخ و تولید فرش دستباف ایران و جهان، اصفهان، دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف آباد، 1390
فرنبغ دادگی ، فَرَنبَغ  ، بندهش ، مهرداد بهار، نشر توس، تهران ، چاپ سوم، ( 1385) .
قلی زاده، خسرو، فرهنگ اسطوره ها ایرانی بر پایه متون پهلوی ، شرکت مطالعات و نشر کتاب  پارسه، تهران، چاپ دوم ،(1388).
کاظم پور، زیبا، بررسی درخت زندگی در هنر ایران  و نمود آن بر فرش های ایرانی، پایان نامه ی کارشناسی ارشد پژوهش هنر، دانشگاه هنر اصفهان، با راهنمایی دکتر بهار مختاریان،(1389).
کوپر، جی.سی، فرهنگ مصور نمادهای سنتی، به ترجمه ملیحه کرباسیان، نشر نو، تهران، چاپ دوم، (1386 ).
گانزرودن،اِروین،  قالی ایران شاهکار هنر، ترجمه ی فیروزه میر عماد، سازمان اتکا و افیس دولیورفریبورگ سوییس، تهران،(1978= 2537 شاهنشاهی).
گویری، سوزان، آناهیتا در اسطوره های ایرانی، نشر ققنوس، تهران، چاپ اول، (1385 ).
گلدک، جی و لومی هیراموتو گلدک ،سیری در صنایع دستی ایران ، مترجم یوسف خوش کیش، انتشارات بانک ملی ایران، تهران، 10 اسفندماه، (1355ه.ش).
هرتسفلد، ارنست، ایران در شرق باستان، به ترجمه ی همایون صنعتی زاده، انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی و دانشگاه شهید با هنر کرمان، تهران ، چاپ اول، (1381).
هینلز، جان راسل، شناخت اساطیرایران، به ترجمه ژاله آموزگار و افزوده های  باجلان فرخی، انتشارات اساطیر، تهران، چاپ دوم،( 1385 ).
Britannica ,(1999),Encyclopedia of Art 1 , The Royal Standared of ur ,Page 60 – 64.
D’Alviella,Count Eugene Goblet ,(1894),Senator and member of the Royak Academy of Belgium,published by A.Constable and cofe. Westminster,London.
James, E.O ,(1966),Tree of life,Studies in the history of religions,E.j.Brill.Leiden.
Opie,James, (1998),trible rugs acomplete gide to nomadic and village carpets,Bulfincher.
Sakhai ,Esse,(2008),Persian Rugs and Carprts, The Fabric of Life ,Edited by jan Bennett,Antique Collector,s Club,
دوره 6، شماره 20
زمستان 1390
صفحه 20-31

  • تاریخ دریافت 29 فروردین 1390
  • تاریخ بازنگری 01 دی 1390
  • تاریخ پذیرش 07 دی 1390
  • تاریخ انتشار 01 دی 1390