بررسی تطبیقی ویژگی‌های بصری آینه‌های فلزی ایران و چین با نگاهی به دوره سلجوقی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی پژوهشکده هنر

2 کارشناس ارشد پژوهش هنر، شهر تهران، استان تهران.

چکیده

هنر فلزکاری از جمله هنرهای دستی ایران است که پیشینۀ آن به هزاران سال پیش می‌رسد. آثار به‌جامانده از این هنر در دوره‌های مختلف ایران معرف آداب و رسوم اقوام است. از دوره‌های درخشان پیش از اسلام دورۀ هخامنشی و دورۀ ساسانی و پس از اسلام نیز دورۀ سلجوقی را می‌توان نام برد، که آثار ارزنده‌ای از آن زمان بر جای مانده‌است.
از جمله آثار تولیدشده در ایران طی دوره‌های قبل از اسلام و پس از آن آینه‌های فلزی است. آینه‌های ساخته‌شده در اشکال دایره‌ای و گاهی با دسته‌اند که عموماً با هنر حکاکی نقوش مختلف همراه‌اند. از سویی در ادوار هنری کشور پهناور چین نیز هنر فلزکاری از جمله هنرهای فعال است. در دوره‌های هان، تانگ و سونگ آثار بسیاری با ظرافت بسیار زیادی ساخته شده‌است. وجود این این آینه‌ها در چین و تشابهاتی که در دوره‌هایی از تاریخ ایران با آینه‌های ساخته‌شده در چین دیده شدند این پرسش‌ها را مطرح می‌نماید که آیا منشأ ساخت آینه‌های فلزی ایران کشور چین بوده و هر نمونه از آینه‌ها دارای چه ویژگی‌های خاص است. همچنین آیا برخی ویژگی‌های آینه‌های چین در نمونه‌های مشابه ایران دیده شده است؟ این پژوهش تاریخی توصیفی بوده و یافته‌ها از طریق جمع‌آوری کتابخانه‌ای صورت گرفته‌است. هدف از این پژوهش نشان دادن ویژگی‌های آینه‌های فلزی این دوکشور از طریق بررسی آثار برجای مانده‌است تا منشأ ساخت آینه‌ها روشن شود. یافته‌های این پژوهش حکایت از آن دارد که آینه‌های فلزی ساخته‌شده در ایران از نظر تکنیک ساخت با روش‌های قالب‌ریزی و چکش‌کاری صفحات فلزی ساخته‌شده در چین متداول بوده است. همچنین استفاده از طرح‌های کوچک و متراکم، قرارگرفتن پیچک‌ها، نمایش انسان در حالات مختلف و صور فلکی یا اشکال جانوری مانند خرگوش که از ویژگی‌های هنر ایران دورۀ سلجوقی است و فرم گردشکل آینه‌ها و داشتن دسته بصورت مرکزی از ویژگی‌های متأثر از هنر چین است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Metal mirror of Iran and China

نویسندگان [English]

  • Nasrin Dastan 1
  • mona bakhshandeh 2
1 assistant professor
2 art
چکیده [English]

The art of metalwork is an Iranian form of handcraft that dates back to thousands of years ago. Each art piece representing the culture and custom of the people from the era it was made.
The achaemenid and Sassanid dynasties are two of the main outstanding pre-Islamic eras, from which valuable and priceless pieces of art have been left behind. The art from these dynasties contain various patterns, however it seems that it is mainly the animal patterns that draw the viewers to themselves.
The most predominant post-Islamic era in the art of metalwork is the Seljuk dynasty. Metal mirrors are examples of arts and crafts produced in Iran during both pre and post-Islamic eras. The mirrors were mainly round, occasionally with a handle, crafted out of metal, engraved and ornamented with patterns. Metalwork is also one of the active forms Chinese arts and crafts, and the pieces from the various dynasties mainly Hun, Tang and Song are decorated with uttermost precision. The beautiful and delicately decorated mirrors made in the Seljuk dynasty are very similar to the mirrors made in China. This similarity has brought up the question that whether the origins of the Iranian metal mirror making is China. This historical research has been theoretical and based on findings from books and  documented resources. The aim of this research, was to find and show the characteristics of the metal mirrors from each country, based on the pieces of art left, in order to ascertain the thought and reasoning behind the making of these pieces. In conclusion, this research has found that the metal mirrors made in Iran during the Seljuk dynasty, were influenced by Chinese techniques. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • metal mirror
  • Metalwork
  • Iranian art
  • Chinese artو Seljuk dynasty
احسانی، محمد تقی. 1382. هفت هزار سال هنر فلزکاری درایران. تهران: علمی و فرهنگی.

پوپ، آرتور اپهام. 1380. شاهکارهای هنر ایران. ترجمۀ دکتر پرویز ناتل خانلری. تهران: شرکت علمی و فرهنگی.

پوپ، آرتور و فیلیس اکرمن. 1387. سیری در هنر ایران از دوران پیش از تاریخ تا امروز. ترجمه سیروس پرهام. جلد دوم، تهران: علمی و فرهنگی.

پوپ، آرتور و فیلیس اکرمن. 1387. سیری در هنر ایران از دوران پیش از تاریخ تا امروز. ترجمه سیروس پرهام. جلد سیزدهم. تهران: علمی و فرهنگی.

تریگیر، مری. 1384. هنر چین. ترجمه فرزانه طاهری. تهران: فرهنگستان هنر.

حیدرآبادیان، شهرام و فرناز عباسی‌فرد. 1388. هنر فلزکاری اسلامی. تهران: سبحان نور.

خلیلی، ناصر. 1387)، ابزارآلات علمی. مترجم غلامحسین علی مازندرانی. جلد یازدهم، تهران: کارنگ.

دکتر زکی محمد حسن. 1366. تاریخ صنایع ایران (بعد از اسلام. ترجمه محمد خلیلی. تهران: اقبال.

دیماند. س.م. 1365. راهنمای صنایع اسلامی. ترجمه عبدالله فریار. تهران: شرکت علمی و فرهنگی.

ضابطی جهرمی، احمد. 1389. پژوهش‌هایی در شناخت هنر ایران. تهران: نشر نی.

لک‌پور، سیمین. 1375. سفید روی. تهران: سازمان میراث فرهنگی.

Rawson, Jessica &Anne Farrer & other.2007.The Trustees of the British Museum book of Chinese Art. second edition. The British Museum Company. printed in China by C&C Offset co,Ltd

Rhonda and Jeffrey Cooper.2005. Master pieces of Chinese Art.Todtri