مطالعه تحلیلی ویژگی‌های بصری و عناصر ساختاری نقشمایه دایره در نقاشی معروف به شمس دوره قاجار محفوظ در موزه آستان قدس رضوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه نقاشی ، دانشکده هنر ، دانشگاه الزهرا س، تهران ، ایران

10.22070/negareh.2020.3110

چکیده

دوره قاجار یکی از دوره‌های درخشان در نقاشی است که نقاشی مذهبی یکی از شاخه‌های آن است. بعضی از این نقاشی‌ها برای شاه و با کیفیت بالا و روی بوم ابریشمی کار شده است. یکی از این نمونه‌ها مر بوط به اواخر دوران قاجار تابلوی عاشورای شمس است که در موزه آستان قدس رضوی نگهداری می‌شود و تاکنون مورد پژوهش قرار نگرفته است. این تابلو (معروف به تابلوی شمس) دارای ترکیب‌بندی مدور است و برخلاف تابلوهای نقاشی دیگر به صورت افقی نیست و از  نقشمایه دایره به صورت نمادین در زیرساخت هندسی اثر استفاده شده است. هدف از این پژوهش مطالعه موردی و تحلیل  نقاشی عاشورای شمس بر مبنای ترکیب‌بندی دایره است. سوال‌های این پژوهش عبارت‌اند از: 1- ویژگی‌ها بصری و عناصر ساختاری در ترکیب بندی این تابلو چگونه است ؟2 – نقش مایه دایره در ترکیب بندی اثر از چه جایگاهی برخوردار است؟ محتوای پژوهش حاضر کیفی بوده و براساس روش‌شناسی توصیفی- تحلیلی و شیوه گردآوری اطلاعات از نوع کتابخانه‌ای است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که ترکیب‌بندی این نقاشی جدید و منحصر به فرد است و بر اساس تقسیمات هندسی آگاهانه و هدفمند برمبنای دایره شکل گرفته است. نقاش از تقسیمات هندسی متقارن با دایره‌ها برای تمرکز بر نقطه مرکزی تصویر یعنی امام حسین (ع) استفاده کرده است. تقسیمات هندسی دایره‌ها، ارتباط آنها، همزمانی دید و رساندن مفهوم کثرت در وحدت بر مبنای ساختار هندسی مدور اثر شکل گرفته است و به همین علت به شمس معروف است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analytical study of visual features and structural elements of the circular motif in a painting known as Shams of the late Qajar period preserved in the Astan Quds Razavi Museum

نویسنده [English]

  • Elaheh Panjehbashi
alazhara assistant professor