بررسی نقشمایه‌های حیوانی در فلزکاری سده‌های پنجم تا هفتم هجری

اسمعیلی فر, مژگان; رضازاده, طاهر

doi:10.22070/negareh.2024.18847.3341

بررسی نقشمایه‌های حیوانی در فلزکاری سده‌های پنجم تا هفتم هجری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

مژگان اسمعیلی فر ¹

طاهر رضازاده ²

¹ کارشناس ارشد پژوهش هنر، دانشگاه پیام نور تهران، تهران، ایران.

² استادیار، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.

10.22070/negareh.2024.18847.3341

چکیده

مقدمه: نقوش حیوانی موجود بر روی اشیای فلزی سده‌های پنجم تا هفتم هجری، بیانگر لایه‌های پنهان اندیشه‌ها و باورهای هنرمندان آن دوران است. این نقوش که از نخستین ادوار تاریخ، در تزیین دست‌ساخته‌های بشری حضور داشته‌اند، در دوران اسلامی جلوه‌ای نو یافتند. هنرمندان ایرانی، با بهره‌گیری از خطوط ساده، مورب و منحنی، پیکره‌هایی زنده و پویا از حیوانات خلق کردند. آنان در طراحی این پیکره‌ها، گاه با رجوع به نمادهای باستانی و گاه بازآفرینی خلاقانه آن‌ها، نمونه‌‌هایی بدیع پدید آوردند و بدین‌سان، حامل اندیشه‌ها و جهت‌گیری‌های نو شدند. تفاوت در فرم و حالت نمادهای حیوانی در آثار گوناگون، نشان‌دهنده معانی و مقاصد متنوع هر یک از این نقشمایه‌هاست.
اهداف و سؤال‌ها: هدف این پژوهش، مطالعه و تحلیل مفاهیم نمادهای حیوانی موجود بر بدنة اشیای فلزی سده‌های پنجم تا هفتم هجری است. در راستای این هدف، پژوهش به دنبال پاسخ‌گویی به این پرسش‌هاست: 1. آیا نقوش حیوانی آثار فلزکاری سده‌های پنجم تا هفتم هجری تنها دنباله‌رویی خلاقانه از نقشمایه‌های پیشینیان است؟ 2. یا آنکه تصویر این نقوش بازگوکننده باورها و مفاهیم اسطوره‌ای و نجومی مردمان آن دوران است؟
روش‌ها: پژوهش حاضر به شیوة توصیفی- تحلیلی و تطبیقی انجام‌شده است. گردآوری داده‌ها بر پایة مطالعات کتابخانه‌ای و منابع اینترنتی، همراه با مشاهدات میدانی شامل بررسی مستقیم اشیا و مطالعة آرشیوهای تصویری موزه‌ها صورت گرفته است. روش تجزیه‌وتحلیل اطلاعات نیز بر مبنای تحلیل شمایل ‌نگارانه تصاویر استوار است.
یافته‌ها و نتایج: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که تصویرگری نقشمایه‌های حیوانی بر آثار فلزی این دوره، صرفاً باهدف ایجاد زیبایی بصری و مصورسازی سطح شئ نبوده بلکه حاوی مفاهیم کیهان‌شناختی و مضامین اسطوره‌ای بوده است. بسیاری از آثار ارزشمند مزین به این نمادهای چشم‌نواز، اغلب به‌منظور پیشکش به بزرگان تهیه‌شده و کاربرد این نقوش در متون دعایی، به‌خوبی نمایانگر اعتقاد و باور به ارمغان تداوم تندرستی و دفع بلا برای صاحب آن است.

کلیدواژه‌ها

پیکره‌نگاری جانوران (آیکونوگرافی جانوری)

صور فلکی

فلزکاری (سده‌های ۵ تا ۷ هجری قمری)

مفاهیم اسطوره‌ای

نقوش حیوانی

نمادهای نجومی (اخترشناسی)

هنرهای تزیینی دورة اسلامی

عنوان مقاله English

A Study of Animal Motifs in Metalworking from the 5th to the 7th Centuries A.H.

نویسندگان English

Mozhgan Esmaeilifar ¹

Taher Rezazadeh ²

¹ Master of Arts in Art Research, Payame Noor University of Tehran, Tehran, Iran.

² Assistant Professor, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.

چکیده English

Introduction: Animal designs on metal objects from the 5th to the 7th century A.H. are among the most beautiful and meaningful designs of the post-Islamic era in Iran. Animal motifs indicated cosmic elements that expressed complex concepts of astronomy and astrology in the form of designs, reliefs, prayer inscriptions, etc. Belief in supernatural powersand seeking help from these forces or conquering them existed since ancient times, and human beings were always looking for a way to ensure success in life and favorable horoscopes by attracting these forces. Attributing natural manifestations to animal traits and using animal characteristics such as physical strength, escape strategies, habitat, body anatomy, and apparent characteristics played a major role in the formation of animal symbolism. In ancient times, these symbols were used for manifestations such as the moon, the sun, certain planets and various constellations, and mostly to show the change of seasons and the passage of day and night. With the advent of Islam in Iran, as well as the advancement of astronomy and the illustration of astronomical books, some symbols acquired additional or altered meanings and more symbols were added to them. With the introduction of Kufi and Naskh script in the decoration of objects, creativity and artistic genius were revitalized. The use of human and animal heads in writings containing prayers and wishes for prosperity and blessings for the owners of the objects was very popular. The use of animal and human motifs in the letters of the inscriptions and the use of these motifs between the letters of the inscription, in addition to the beauty of the line and pattern, transformed the writing into visually enigmatic forms. The method sometimes made it difficult to read the text. Although the symbols sometimes conveyed threats such as solar and lunar eclipses and evil but bringing clear symbols and texts containing prayers for prosperity, they promise the victory of good forces over evil and happiness. The widespread use of animal motifs in the fifth to seventh centuries A.H. as well as the creativity and skill in its implementation, justify the study of the original and subsequent meanings of these symbols. Through such an approach, in addition to understanding the concepts of symbolic motifs, one may also understand the constructive idea. The necessity and significance of the research lie in the fact that, although previous studies have examined to investigate astronomical and astrological concepts of animal symbols on the objects from this period, these studies have mostly focused on specific objects with specific symbols, often interpreting them in similar ways. Different aspects have been investigated in these key objects, while the fundamental symbolic concepts have remained underexplored.
Purposes & Questions: The purpose of this research is to examine the concepts of animal motifs on metal objects of the 5th to 7th centuries of A.H. and to deal with the primary meanings of these symbols, as well as summarizing and integrating concepts and examining motifs across a wide range of works, not limited to well-known examples. Accordingly, the research addresses the following questions 1. Are the animal motifs inthe metalwork objects of the 5th to the 7th centuries A.H. merely a creative continuation of earlier motifs? 2. Or do these motifs reflect the beliefs and mythological concepts of the people of that era?
Methods: This research is descriptive-analytical and is based on the review and collection of previous studies through library sources, using data from major museums and observations through museum visits and the use of archives from domestic and international museums and analyzing information based on image analysis. In this research, four samples from the National Museum of Iran -Islamic Period-, five samples from images published in authentic books and seventeen samples from the images available in museums worldwide have been used.
Findings & Results: Animal symbols on the objects studied in this research indicate that the purpose of depicting animals on these objects is not only to create visual beauty and fill the surfaces but also to convey the traditional and ritual meanings inherited from the past along with the symbolic concepts of mythology and astrology. Belief in the ability to align otherworldly forces in various works expresses hopes for health, status and blessings for their owner in this world and the hereafter. Especially the food containers, such as teapots, from which drinking water was believed to bring health and happiness; a belief that persists even now. The motifs examined in this article include rabbits, goats, lions, deer, and crabs, which in many cases are depicted individually, arranged sequentially or facing one another, as part of vegetal ornamentation or inscriptions. Two patterns, the hunting dog and the cow, are briefly examined in relation to the above topics. It is worth mentioning that birds and mythical creatures are not the subject of this research.

کلیدواژه‌ها English

Animal motifs

Astrological symbols

Constellations

Animal iconography

Iranian metal art

Islamic period decorative arts

Metalwork (5th–7th Centuries A.H.)

Mythological concepts

آفتابه مفرغی (قرن ۵ ه.ق.). أفتابه مفرغی [ارتفاع ۲۲ سانتیمتر، سبک خراسان]. موزه ایران باستان، هنرهای دوران اسلامی. شماره شناسایی ۳۴۵۹.

آل‍ن‌، ج. و. ‌(1400). آثار فلزی دوره اسلامی: مجموعه نوحد السعید (م. افروغ، مترجم). انتشارات دانشگاه اراک. https://noorlib.ir/book/info/117492(نسخه اصلی منتشر شده در 19۸۲).

احسانی، م. (1368). هفت هزار سال هنر فلزکاری در ایران. انتشارات علمی و فرهنگی. https://sushiant.com/Ehsani68

افروغ، م.، و نوروزی طلب، ع. (1391). تحلیل و بررسی مفاهیم نجومی به‌عنوان تصویرو صور تزئینی آثار فلزی دورة سلجوقی، نگره، 7(21)، ۶۹-۸۳. https://negareh.shahed.ac.ir/article_35.html

پوپ، آ. ا.، و آکرمن، ف. (1387). سیری در هنر ایران، از دوران پیش از تاریخ تا امروز (ن. دریابندری و همکاران، مترجمان). انتشارات علمی و فرهنگی. https://www.gisoom.com/book/11088607 (نسخه اصلی منتشر شده در ۱۹۳۸).

توحیدی، ف. (1390). مبانی هنرهای: فلزکاری، نگارگری، سفالگری، بافته ها و منسوجات، معماری، خط و کتابت. انتشارات سمیرا. https://www.simayedanesh.ir/book/3291

توحیدی، ف. (1394). فن و هنر فلزکاری در ایران. سازمان مطالعه و تدوین کتب دانشگاهی در علوم اسلامی و انسانی (سمت). https://samt.ac.ir/fa/book/496

دیماند، م. الف. (۱۳۸۹). راهنمای صنایع اسلامی (ع. فریار، مترجم، ویرایش دوم). انتشارات علمی و فرهنگی. http://fa.wikinoor.ir/wiki/Dimand (نسخه اصلی منتشر شده در ۱۹۴۷).

راکعی، س. (1396). مطالعه تطبیقی ظروف فلزی در دوره های سلجوقی و ایلخانی با تأکید بر نقوش و فنون [پایان نامه کارشناسی ارشد منتشر نشده]. دانشگاه علم و هنر یزد. https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/1e7b45c5d465d651f20edae40b7a4ba2

رایگانی، ا.، و پاکباز کتج، د. (1397). بررسی نقوش سفالینه‌های زرین فام و ظروف فلزی دورة سلجوقی و ایلخانی و بازتاب زندگی اجتماعی آن. نگره، 13(47)، ۲۸-۴۵. https://doi.org/10.22070/negareh.2018.2558.1685

رضازاده، ط. (گردآورنده). (1397). شمایل نگاری صور نجومی در آثار هنر اسلامی (ط. رضازاده و م. خسروشاهی، مترجمان). فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی ایران. https://matnpub.ir/product/Shamayel

زمانی، ع. (۱۳۵۵). تأثیر هنر ساسانی در هنر اسلامی. وزارت فرهنگ و هنر، اداره کل نگارش. https://ketab.cafe/the-influence-of-sassanian-art-on-islamic-art-by-abbas-zamani/

سینی مفرغی. (۵۰۰-۶۰۰ ه.ق.). سینی مفرغی (طول ۳۰ سانتیمتر، ساخته شرق ایران]. تهران: موزه ایران باستان، هنرهای دوره اسلامی. شماره دسترسی: ۲۲۲۷۱.

صمدی، م. (1367). ماه در ایران از قدیمی ترین ایام تا ظهور اسلام. انتشارات علمی و فرهنگی. https://www.iranketab.ir/book/44605-mah-dar-iran

صنعتی زاده، ه. (گردآورنده). (1384). علم در ایران و شرق باستان: م‍ج‍م‍وع‍ه‌ م‍ق‍الات‌ از ب‍ی‍ک‍رم‍ن‌، ه‍ن‍ی‍ن‍گ‌، وی‍ل‍ی‌ ه‍ان‍ت‍ر و.... نشر قطره. http://www.hosseiniehershad.ir/Inventory/10/58583.htm

صوفی، ع. ع. (حوالی ۳۵۰ ه. ق.). صور الکواکب الثمانیة والأربعین. [مخطوط، رقم التسجیل ٤٤١٥–٣٠٧١٠، رقم المکتبة ١٦٤٧]. مکتبة مجلس الشورى الإسلامی، طهران. https://noorlib.ir/book/view/56408

طاهری،ع. (1390). درخت مقدس، درخت سخنگو و روند شکل‌گیری نقش واق. باغ نظر،۸(۱۹). ۴۳-۵۴. https://www.bagh-sj.com/article_719.html

قهاری گیگلو، م و محمدزاده، م. (1389). بررسی تطبیقی صور نجومی در نسخه صورالکواکب و آثار فلزی سده های پنجم تا هفتم هجری. نگره، 14، 5-21. https://www.noormags.ir/view/1377685

لک‌پور، س. (۱۳۷۵). سفیدروی (ک. کرباسی، مترجم انگلیسی). سازمان میراث فرهنگی کشور، معاونت معرفی و آموزش. http://www.hepl.ir/UI/9784bab8

ندادادی، آ. (1397). بررسی کتیبه و نقوش صور فلکی در فلزکاری دوره سلجوقی[پایان نامه کارشناسی ارشد منتشر نشده]. موسسه آموزش عالی فردوس. https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/c140713053a53025288ec4e1706cc52f

هال، ج. (۱۳۸۰). فرهنگ نگاره‌ای نمادها در هنر شرق و غرب (ر. بهزادی، مترجم.). فرهنگ معاصر. https://farhangmoaser.com/product/Hall (نسخه اصلی منتشر شده در ۱۹۱۷).

Afrogh, M., & Noroozitalab, D. (2012). Survey and analyzing astronomical concepts as the shape and decorative images in metal works of the Seljuk period. Negareh Journal, 7(21), 69-83. https://negareh.shahed.ac.ir/article_35.html [In Persian].

Allan, J. W. (1982). Islamic Metalwork: The Nuhad Es-Said Collection. [London]: Totowa, N.J., USA: Sotheby; Biblio Distribution Centre [distributor]. https://www.google.com/books/edition/aw3rAAAAMAAJ

Allan, J. W. (2021). Islamic Metalwork: The Nuhad Es-Said Collection (M. Afrough, Trans.). Arak University Press. https://noorlib.ir/book/info/117492 (Original work published 1982). [In Persian].

Box. (12th–13th century). Box [Cast brass box, engraved and inlaid with copper; diameter 23.5 cm; with Kufic and naskh inscriptions; made in Khurasan, Iran; Seljuq period]. The British Museum, London. Accession No. 1967,0724.1. https://www.britishmuseum.org/collection/object/W_1967-0724-1_1

Bronze Spouted Ablution Jug. (11^th century CE). Bronze Spouted Ablution Jug [Height: 22 cm, Khorasan style]. Tehran: National Museum of Iran, Department of Islamic Art. Accession No. 3459. [In Persian].

Bronze Tray (12^th century CE). Bronze Tray [Length 30 cm., made Eastern Iran]. Tehran: National Museum of Iran- Art of Islamic Period. Accession No.: 22271. [In Persian].

Bucket with Roundels and Signs of the Zodiac. (12th century). Bucket with Roundels and Signs of the Zodiac [Brass bucket inlaid with copper; engraved decoration with twelve roundels, zodiac signs, and interlace; handle‑extended height: 31 cm; diameter: 21.1 cm; attributed to Khorasan, Iran]. The Walters Art Museum, Baltimore. Accession No. 54.523. https://art.thewalters.org/object/54.523/

Carboni, S. (1997). Following the Stars: Images of the Zodiac in Islamic Art. The Metropolitan Museum of Art. https://www.metmuseum.org/met-publications/following-the-stars-images-of-the-zodiac-in-islamic-art

Casket. (Late 12th or early 13th century). Casket [Brass or quaternary copper alloy, piece cast, engraved, ringmatted, and inlaid with silver, copper, and a black compound; H. 36.5 cm × Diam. 24 cm; Khorasan, Iran]. Khalili Collections. Accession No. MTW1266. https://www.khalilicollections.org/collections/islamic-art/khalili-collection-islamic-art-casket-mtw1266/

Dimand, M. S. (2004). A Handbook of Muhammadan Art: [A guide to Metropolitan's collection] (A. Faryar, Trans., 2^nd ed.). Scientific and Cultural Publications. http://fa.wikinoor.ir/wiki/Dimand (Original work published 1947). [In Persian].

Ehsani, M. (1989). Seven Thousand Years of Metalworking Art in Iran. Elmi va Farhangi Publishing. https://sushiant.com/Ehsani68 [In Persian].

Ewer Base with Zodiac Medallions. (First half of the 13th century). Ewer Base with Zodiac Medallions [Brass, engraved and inlaid with silver and copper; H. 22.2 cm; Diam. 17.5 cm; probably made in Iran]. The Metropolitan Museum of Art, New York. Object No. 91.1.530. https://www.metmuseum.org/art/collection/search/444532

Ewer with Lamp-shaped Spout. (late 12th century). Ewer with Lamp-shaped Spout [Brass; cast, chased, engraved, and inlaid with silver and a black compound; H. 18.41 cm; attributed to Iran, Khurasan]. The Metropolitan Museum of Art, New York. Object No. 33.96. https://www.metmuseum.org/art/collection/search/448956

Ewer. (ca. 1180–1200). Ewer [Brass ewer with engraved decoration and silver inlay, bearing astrological symbols; H. 40 cm; attributed to Herat, Afghanistan]. The British Museum, London. Museum No. 1848,0805.2. https://www.britishmuseum.org/collection/object/W_1848-0805-2

Ewer. (ca. 1180–1210). Ewer [Brass; raised, repoussé, and inlaid with silver and a black compound; H. 40 cm; attributed to Iran or Afghanistan, Khorasan or Herat]. The Metropolitan Museum of Art, New York. Object No. 44.15. https://www.metmuseum.org/art/collection/search/450513

Hall, J. (2001). Dictionary of Subjects and Symbols in the Arts (R. Behzadi, Trans.). Farhang Moaser Publishing. (Original work published 1917) [In Persian].

Hartner, W. (1938). The Pseudoplanetary Nodes of the Moon’s Orbit in Hindu and Islamic Iconographies. Ars Islamica, 5(2), 112–154. http://www.jstor.org/stable/4520926

Hartner, W. (1973). The Vaso Vescovali in the British Museum: A study on Islamic astrological iconography. Kunst Des Orients, 9(1/2), 99–130. http://www.jstor.org/stable/20752443

Inkwell with Twelve Zodiac Medallions. (Late 12th–early 13th century). Inkwell with Twelve Zodiac Medallions [Brass inkwell, cast and inlaid with silver and copper; H. 6 cm; Diam. 8.3 cm; attributed to Iran]. The Metropolitan Museum of Art, New York. Object No. 44.131. https://www.metmuseum.org/art/collection/search/450536

Inkwell with Zodiac Signs. (Early 13th century). Inkwell with Zodiac Signs [Brass; cast, inlaid with silver, copper, and black compound; H. 14.9 cm; attributed to probably Iran]. The Metropolitan Museum of Art, New York. Object No. 59.69.2a, b. https://www.metmuseum.org/art/collection/search/451491

Jug (Mashraba) with Human-Headed Inscription and Zodiac Signs. (late 12th–early 13th century). Jug (Mashraba) with Human-Headed Inscription and Zzodiac Signs [Copper alloy jug, engraved, inlaid and overlaid with silver; H. 14 cm; made in Khurasan, Iran]. Brooklyn Museum, New York. Accession No. 86.227.123. https://www.brooklynmuseum.org/objects/4899

Lakpour, S. (1996). White‑Faced [Sefidruy] (K. Karbāsī, Trans.). Cultural Heritage Organization of Iran, Deputy for Education and Public Outreach. http://www.hepl.ir/UI/9784bab8 [In Persian].

Laviola, V. (2020). Islamic Metalwork from Afghanistan (9th–13th century): The Documentation of the IsMEO Italian Archaeological Mission. Unior Press. https://unora.unior.it/handle/11574/192957

Melikian-Chirvani, A. S. (1982). Islamic Metalwork from the Iranian World, 8-18th Centuries. H.M. Stationery Office. https://books.google.com/books/about/Islamic_Metalwork_from_the_Iranian_World.html?id=dA7rAAAAMAAJ

Mirror. (12th century). Mirror [Bronze mirror with decorated back; cast; diam. 13.9 cm; Seljuq period]. The British Museum, London. Museum No. 1866,1229.75. https://www.britishmuseum.org/collection/object/W_1866-1229-75

Muhammad ibn Sunqur. (1281–1282 CE). Pen-box [Brass pen-box with gold and silver inlay; signed by the maker; made in Iran; Mamluk period]. The British Museum, London. Museum No. 1891,0623.5. https://www.britishmuseum.org/collection/object/W_1891-0623-5

Nedadadi, A. (2018). An Examination of the Inscriptions and Zodiacal Motifs in Seljuk Metalwork [Unpublished master’s dissertation]. Ferdows Institute of Higher Education. https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/c140713053a53025288ec4e1706cc52f [In Persian].

Pope, A. U., & Ackerman, P. (2008). A Survey of Persian Art from Prehistoric Times to the Present (N. Daryabandari et al., Trans.). Scientific and Cultural Publications. https://www.gisoom.com/book/11088607 (Original work published 1938). [In Persian].

Qahhari-Giglu, M., & Mohammadzadeh, M. (2010). Comparative study of astronomical figures in the Ṣuwar al-kawākibmanuscript and metalworks from the 5th to 7th centuries AH. Negareh, 14, 5–21. https://www.noormags.ir/view/1377685 [In Persian].

Rake’i, S. (2017). Comparative Study of Metal Vessels in the Seljuk and Ilkhanid Periods with an Emphasis on Motifs and Techniques [Unpublished master’s dissertation]. University of Science and Arts of Yazd. https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/1e7b45c5d465d651f20edae40b7a4ba2 [In Persian].

Raygani, E., & Pakbaz Kataj, D. (2018). Exploring the designs of the Seljuk and Ilkhanid luster ceramics and metal containers and reflecting the social life of that era. Negareh Journal, 13(47), 28-45. https://doi.org/10.22070/negareh.2018.2558.1685 [In Persian].

Rezazadeh, T. (Ed.). (2018). Iconography of Astronomical Figures in Islamic Art (T. Rezazadeh & M. Khosroshahi, Trans.). Academy of Arts of the Islamic Republic of Iran. https://matnpub.ir/product/Shamayel [In Persian].

Samadi, M. (1988). The Moon in Iran from Ancient Times to the Advent of Islam. Scientific and Cultural Publications. https://www.iranketab.ir/book/44605-mah-dar-iran [In Persian].

Sanati-Zadeh, H. (Ed.). (2005). Science in Iran and the Ancient East: A Collection of Articles by Bikerman, Henning, Willy, Hunter, and Others. Qatreh Publishing. http://www.hosseiniehershad.ir/Inventory/10/58583.htm [In Persian].

Shah Malik. (1150-1199 CE.). Inkwell, Cast, Engraved, and Punched Bronze, Inlaid with Copper and Silver [H.: 9.5; Diam.: 7.5 cm; made in eastern Iran]. Copenhagen: The David Collection (David Samling). Inventory number 32/1970. https://www.davidmus.dk/kunst-fra-islams-verden/metal-vaben-og-smykker/item/1586

Shazi. (1210–1211). Pen Box [Brass pen box inlaid with copper, silver, and black organic material; inscribed in Kufic and ornamented naskh; made for Majd al‑Mulk al‑Muẓaffar; H × W × D: 5 × 31.4 × 6.4 cm]. National Museum of Asian Art (Freer Gallery of Art), Smithsonian Institution. Accession No. F1936.7. https://www.si.edu/object/pen-box:fsg_F1936.7

Ṣūfī, ʿAbd al-Raḥmān ibn ʿUmar al-Rāzī. (961 CE). Ṣuwar al-kawākib al-thamāniyah wa-al-arbaʿīn [Manuscript, Registration No. 30710–4415, Library No. 1647]. Majles-e Shorā-ye Eslāmī Library, Tehran. https://noorlib.ir/book/view/564088 [In Arabic].

Taheri,A. (2012). The sacred tree, the Talking tree and formation of Wak Wak motif. The Monthly Scientific Journal of Bagh-e Nazar, 8(19), 43-54. https://www.bagh-sj.com/article_719.html [In Persian].

Tohidi, F. (2011). Fundamentals of the Arts: Metalworking, Illumination, Pottery, Textiles and Woven Fabrics, Architecture, Calligraphy, and Manuscript Writing. Samira Publishing. https://www.simayedanesh.ir/book/3291 [In Persian].

Tohidi, F. (2015). Technique and Art of Metalwork in Iran. The Organization for Researching and Composing University Textbooks in the Islamic Sciences and the Humanities (SAMT). https://samt.ac.ir/fa/book/496 [In Persian].

Unknown. (1200–1225). Brass Inkwell Inlaid with Silver and Black Compound [Brass inkwell with silver and black inlay; H 13.5 cm, diam. 10.5 cm]. The Museum of Islamic Art, Doha, Qatar. https://artsandculture.google.com/asset/brass-inkwell-inlaid-with-silver-and-black-compound-unknown-afghanistan-1200-1225/ywHGUf6y8Z_F2g

Unknown. (1200–1250). Candlestick (Shamdan) [Cast brass candlestick with engraved and silver‑inlaid decoration; height 19.55 cm; with Arabic blessings and a frieze of planets and Zodiac constellations; western Iran]. Victoria and Albert Museum, London. Accession No. 775‑1892. https://collections.vam.ac.uk/item/O38969/candlestick-shamdan-candlestick-unknown/

Vase. (ca. 1200). Vase [Brass jug decorated with engraved and silver-inlaid panels; H. 15 cm; made in Herat, Afghanistan; Ghurid dynasty]. The British Museum, London. Museum No. 1885,0711.1.a. https://www.britishmuseum.org/collection/object/W_1885-0711-1-a

The Vaso Vescovali (lidded bowl). (ca. 1200). The Vaso Vescovali (Lidded bowl) [High‑tin bronze, engraved and inlaid with silver; decorated with the signs of the Zodiac, the Sun, and the Moon; twelve roundels each containing the personification of a planet; H. 21.5 cm, Diam. 18.5 cm; made in Khurasan, Iran or Herat, Afghanistan]. The British Museum, London. Museum No. 1950,0725.1. https://www.britishmuseum.org/collection/object/W_1950-0725-1

Zamani, A. (1976). The Influence of Sasanian Art on Islamic Art. Ministry of Culture and Arts, General Directorate of Writing. https://ketab.cafe/the-influence-of-sassanian-art-on-islamic-art-by-abbas-zamani [In Persian].