فصلنامه نگره

فصلنامه نگره

مطالعۀ تطبیقی نقوش و تزئینات کتیبه‌ای تنگ‌های فلزی دورۀ صفویه و عثمانی (قرن دهم تا دوازدهم)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
الهام طاهریان 1
اصغر فهیمی‌فر 2
1 عضو هیئت‌علمی دانشگاه فرهنگیان استان تهران، گروه آموزش هنر، تهران، ایران.
2 دانشیار، گروه نقاشی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
10.22070/negareh.2024.19328.3400
چکیده
مقدمه: هنر دوران صفویه و عثمانی از مهم­‌ترین مفاخر اسلامی به شمار می‌رود که در حوزه­‌های گوناگون ازجمله فلزکاری از اعتبار و ارزش قابل‌توجهی برخوردار است. هنرمندان این دو دوره دست به خلق آثار با ارزش هنری زدند که در این میان، تنگ­‌های فلزی به دلیل زیبایی و نفاست، جایگاه ویژه‌ای دارند.
اهداف و سؤال‌ها: این پژوهش باهدف مطالعه تطبیقی شکل و تزئینات کتیبه­‌ای در تنگ­‌های فلزی عصر صفوی و عثمانی انجام شده و در پی پاسخ به این پرسش است که چه شباهت‌­ها و تفاوت­‌هایی میان نقوش و تزئینات کتیبه­‌ای تنگ‌­ها یا مشربه­‌های عصر صفوی و عثمانی وجود دارد که نشانگر عقاید مختلف فرهنگی و اجتماعی آن‌ها است؟
روش‌ها: این پژوهش با رویکردی توصیفی- تحلیلی انجام شده است. گردآوری اطلاعات به روش کتابخانه­‌ای و اسنادی صورت گرفته و تجزیه‌وتحلیل اطلاعات نیز به‌ شیوۀ کیفی انجام پذیرفته است.
یافته‌ها و نتایج: یافته‌های پژوهش نشان می­‌دهد که پرداخت جزئیات، ریزه‌­کاری­‌ها و کتابت کتیبه­‌هایی مشتمل بر اشعار و ادعیه با خطوط ثلث و نستعلیق -که بیانگر عقاید شیعی، باورهای مذهبی و نیز علاقه هنرمندان ایرانی به شعرا است- در تنگ­‌های دورۀ صفویه جلوه‌ای بارزتر دارد. این در حالی است که در مکتب عثمانی نقوش ساده‌تر و تزئینی‌­تر بوده و اغلب به‌صورت نقوش گل­‌ها ظاهر می­‌شود و کتیبه‌­ها نه بیانگر عقاید مذهبی، بلکه عموماً شامل اسامی سازندگان و اشعار شاعرانی است که آن را وقف کرده‌­اند و غالباً جز در موارد معدود فاقد کتیبه‌اند. ضمن اینکه، هنر عثمانی در بهره­‌گیری از برخی نقوش، متأثر از هنر ایرانی به‌ویژۀ دورۀ صفویه بوده است.
کلیدواژه‌ها
تنگ‌های فلزی
دورۀ صفویه
دورۀ عثمانی
نقوش
تزئینات کتیبه

عنوان مقاله English

Comparative Study of Decoration and Decorative Inscriptions of Metal Pitchers in the Safavid and Ottoman Periods

نویسندگان English

Elham Taherian 1
Asghar Fahimifar 2
1 Farhangian University of Tehran, Assistant Professor, Art Education Department, Tehran, Iran.
2 Associate professor of Creative Arts, Department of Painting, Faculty of Art and Architecture, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran,
چکیده English

Introduction: The art of the Safavid and Ottoman eras is one of the most important manifestations of Islamic magnificence, which has significant value and credibility in various artistic fields, including metalwork. The artists of these two periods started to create works of artistic value, among which the metal pitchers have remarkable beauty and sophistication. In the Safavid school, various types of art, including metalwork, which reflects ritual and religious thoughts and views, grew and flourished. However, until now, no comprehensive research has been done regarding metal pitchers of the Safavid and Ottoman eras in comparison with each other, which would lead to a better understanding of the decorations and inscriptions of the metal pitchers of the two periods in relation to each other, and understanding that the strongest influence on Ottoman art derives from Safavid Iranian culture and art. Since the Safavid and Ottoman schools are two important eras in the promotion of Islamic art and culture, and the Ottoman government also received influences from Iranian metalworking art after the attack on Tabriz, research on this becomes a factor to investigate the motifs and decorations of pitchers.
Purposes & Questions: This research was conducted with the purpose of comparative study of the form and decorations of inscriptions in metal pitchers of the Safavid and Ottoman eras, and answered the question of what the similarities and differences are between the motifs and decorations of the inscriptions of pitchers or Mashrebas. Do Safavid and Ottoman works reflect their different cultural and social beliefs?
Methods: The research method in this study is carried out with a descriptive-analytical approach, and its data collection is by library and documentary methods, and the data analysis method is qualitative. One of the problems of the research is the existence of very limited resources, especially regarding the metal pitchers of the Ottoman era. As a result, the researcher limited the study to examining the few samples available in some museums and selected some representative examples of these pitchers in order to understand the best aesthetic features of each period. The present research is fundamental and in line with a better understanding of the motifs and decorations of the inscriptions of the metal pitchers of the Ottoman and Safavid periods in comparison with each other. The research was conducted using a descriptive-analytical method with a comparative approach and with a historical nature in a qualitative manner, and the method of collecting information was carried out by using library resources, sampling, and virtual museum databases. The statistical population of the research is the investigation of motifs and inscription decorations in the Safavid era metal pitchers compared to the Ottoman era metal pitchers. These works include four representative examples of pitchers from the Safavid period and four examples from the Ottoman period. By comparing them, some samples were randomly selected and analyzed using related criteria in a logical and analogical way. The method of analyzing the works is based on visual principles and rules, as well as logical and comparative analysis. In the following, the similar aspects and the different aspects of the prominent pictorial details of the mentioned pitchers are analyzed in tabular form, and the social and cultural contexts of the sequence of the mentioned traditions are investigated, and at the end, a diagram is presented to show the number and the type of motifs used in the pitchers of both periods has been compiled.
Findings & Results: In the war with Shah Ismail, the Ottoman government took several artists of the Safavid school to its capital and used Iranian artists and craftsmen in the production of various art sectors. This influence led to the promotion of the art of the Safavid era in the Ottoman period. Among these influences are pitchers in the shape of a dragon’s handle, which were popular in Iran during the Timurid era. During the Safavid period, Ottoman artists were inspired by these forms after interacting with Safavid art; subsequently, they incorporated these motifs into their own vessel designs. The results show that paying attention to details and small works and writing inscriptions such as poems and supplications in Thuluth and Nastaliq scripts, which express Shia and religious beliefs and Iranian artists' interest in poets, are more obvious in Safavid pitchers. Whereas in the Ottoman school, simple and more decorative motifs often appear in the form of flowers, and the inscriptions do not express religious beliefs, but generally include the names of the builders and poems of the poets who dedicated it. In addition, Ottoman art is influenced by Iranian art, especially the Safavid period, in the use of some motifs.
 

کلیدواژه‌ها English

Metal pitchers
Safavid period
Ottoman period
Motifs
Inscription decorations
اعظم­زاده، م.، رستمی، و قاسمی، م. (1394). درآمدی بر نقش نمادین اژدها در آثار فلزی عهد صفوی. مارلیک. https://elmnet.ir/doc/31950841-41312
افروغ، م. (۱۳۸۹). فلزکاری عصر سلجوقی و صفوی. موسسه جمال هنر. https://elmnet.ir/doc/30417116-59127
افروغ، م. (1390). مضامین و عناصر شیعی در هنر عصر صفوی با نگاهی به هنر قالی بافی، نگارگری و فلزکاری. مجله مطالعات ایرانی، ۱۰(۲۰)، ۵۲-۲۵. https://elmnet.ir/doc/831165-18221
امین الرعایا، ز. (1375). بررسی نقوش پرنده درآثارهنری دوره صفویه (معماری منحصراً در اصفهان) [پایان نامه کارشناسی منتشر نشده]. دانشگاه اصفهان،‌ دانشکده پردیس.
باربارو، ج.، کنتارینی، آ.، زنو، ک.، آنجوللو، ج. م.، و دالساندری، و. (1381). سفرنامه‌های ونیزیان در ایران (م. امیری، مترجم). خوارزمی. https://www.goodreads.com/book/show/18625352
برند، ب. (1383). هنر اسلامی (م. شایسته فر، مترجم). مؤسسه مطالعات هنر اسلامی. https://rasekhoon.net/books/682063
بلر، ش.، و بلوم، ج. (1381). هنر و معماری اسلامی (1800-1250) (ی. آژند، مترجم). سازمان مطالعه و تدوین کتب دانشگاهی در علوم اسلامی و انسانی(سمت). https://samt.ac.ir/fa/book/1844
پوپ، آ. ا.، و آکرمن، ف. (1387). سیری در هنر ایران، از دوران پیش از تاریخ تا امروز (ن. دریابندری، مترجم؛ س. پرهام، ویراستار). انتشارات علمی و فرهنگی. https://rasekhoon.net/books/show/416814 (نسخه اصلی منتشر شده در ۱۹۳۸).
تاج بخش، الف. (1378). هنر و صنعت، ادبیات و علوم سازمان­ها. نوید شیراز. https://rasekhoon.net/books/194780
توحیدی، ف. (1394). فن و هنر فلزکاری در ایران. سازمان مطالعه و تدوین کتب دانشگاهی در علوم اسلامی و انسانی (سمت). https://samt.ac.ir/fa/book/496
جعفری، س. س.، و اکبری، م. (1401). نشانه‌شناسی نمادهای مذهبی در فلزکاری دوره صفوی (نقوش گیاهی، حیوانی و مرکب). علم و تمدن در اسلام، ۳(۱۲)، ۴۹-۷۲. https://mag.mpte.ir/article_156053.html?lang=en
جوانمردی آشناری، س. (۱۴۰۱). مقایسه ویژگی­های هنر فلزکاری ایران در دوره صفوی و هنر فلزکاری ترکیه در دوره عثمانی [مقاله کنفرانسی]. نخستین همایش ملی فرهنگ و هنر اسلامی مجموعه مقالات اولین همایش ملی فرهنگ و هنر اسلامی، بندرعباس. https://www.noormags.ir/2159775
حیدرآبادیان، ش.، و عباسی فرد، ف. (1388). هنر فلزکاری اسلامی. سبحان نور. https://elmnet.ir/doc/30351879-31152
دهخدا، ع. (۱۳۷۲). لغت نامه دهخدا (م. معین، و ج. شهیدی، نظارت کنندگان). دانشگاه تهران، مؤسسه انتشارات و چاپ. https://fa.wikinoor.ir/DehkhodaDictionary
دیماند، م. الف. (۱۳۸۳). راهنمای صنایع اسلامی (ع. فریار، مترجم، ویرایش دوم). انتشارات علمی و فرهنگی. http://fa.wikinoor.ir/wiki/Dimand (نسخه اصلی منتشر شده در ۱۹۴۷).
رسالة حب إلى بیروت فی سوذبیز دبی. (۲۰۲۴، ۱۹ فوریه). صحیفة الخلیج. بازیابی در ۳۰ مهر، ۱۴۰۳، از https://www.alkhaleej.ae/2024-02-19 [عربی].
زکی، م. ح. (1363). تاریخ صنایع ایران بعد از اسلام (م. ع. خلیلی، مترجم). انتشارات اقبال. https://fa.wikinoor.ir/wiki/1363
علام، ن. الف. (۱۳۸۲). هنرهای خاورمیانه در دوران اسلامی (ع. تفضلی، مترجم). انتشارات آستان قدس رضوی، شرکت به نشر. https://elmnet.ir/keyword/34131
فراست، م. (1384). بررسی مضامین خط نگاره­های شمعدان­ها و قندیل­های دوران صفوی. مطالعات هنر اسلامی، ۳، ۶۱-۷۶. https://www.noormags.ir/view/1322628
کمالی، ع. (1385). مروری بر تحولات دیوارنگاری در ایران. ساری: انتشارات زهره. https://elmnet.ir/doc/31058732-83131
کونل، الف. (۱۳۷۶). هنر اسلامی (ه. طاهری، مترجم). توس. https://basalam.com/faravar/product/16457107
ملیکیان شیروانی، الف. س. (۱۳۸۵). پژوهشی در پیوستگی فلزکاری در دوره صفوی. در ر. هالود (ویراستار)، اصفهان در مطالعات ایرانی (م. ت. فرامرزی، و س. د. طباطبایی، مترجمان؛ صص. ۲۶۸-۲۷۹). فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی ایران. https://taaghche.com/book/82926
موسوی نیا، الف. (۱۳۸۴). زیبایی شناسی کاربردی ظروف فلزی و سفالی ایرانی از دوره سلجوقی تا صفوی [پایان نامه کارشناسی ارشد منتشرنشده]. دانشگاه شاهد، دانشکده هنر.
ویلسون، الف. (۱3۷۷). طرح­های اسلامی (م. ریاضی، مترجم). سازمان مطالعه و تدوین کتب دانشگاهی در علوم اسلامی و انسانی (سمت). https://samta.samt.ac.ir/product/13460 (نسخه اصلی منتشر شده در ۱۹۸۸).
Afrough, M. (2010). Metalworking in the Seljuk and Safavid Periods. Jamal-e Honar Institute. https://elmnet.ir/doc/30417116-59127
Afrough, M. (2011). Shiʿi themes and elements in Safavid art with a focus on carpet weaving, painting, and metalworking. Journal of Iranian Studies, 10(20), 25–52. https://elmnet.ir/doc/831165-18221 [In Persian].
Alām, N. F. (2003). Middle Eastern Arts in the Islamic Period (A. Tafazzoli, Trans.). Astan Quds Razavi Publications; Behnashr Company. https://elmnet.ir/keyword/34131 [In Persian].
Amber Coffey. (n.d.). Shah Abbas: Safavid Project. Sutori. Retrieved March 21, 2024, from https://www.sutori.com/en/story/shah-abbas-safavid-project--5zP1iYdjXj8qGRFiBgiXg6dM
Amin al‑Roʿaya, Z. (1996). A Study of Bird Motifs in Safavid-Period Artworks (Architecture Exclusively in Isfahan) [Unpublished bachelor’s dissertation]. University of Isfahan, Pardis Faculty. [In Persian].
Azamzadeh, M., Rostami, & Ghasemi, M. (2015). An Introduction to the Symbolic Role of the Dragon in Safavid Metalworks. Mārlīk. https://elmnet.ir/doc/31950841-41312 [In Persian].
Barbaro, G., Contarini, A., Zeno, K., Anjollo, J. M., & Dalsandri, V. (2002). Venetian Travelogues in Iran (M. Amiri, Trans.). Khwarizmi. https://www.goodreads.com/book/show/18625352 [In Persian].
Blair, S., & Bloom, J. M. (2002). The Art and Architecture of Islam 1250 – 1800 (Y. Ajand, trans.). The Organization for Researhing and Composing, University Textbooks in the Islamic Sciences and the Humanities (SAMT). https://samt.ac.ir/fa/book/1844 [In Persian].
Brend, B. (2004). Islamic Art (M. Shayestefar, Trans.). Institute for Islamic Art Studies. https://rasekhoon.net/books/682063 [In Persian].
Bronze Jug with Persian Verses [Engraved and inlaid decoration, Iran]. (1505 CE/ 910 AH). Signed by Aladdin and Shamshaddin Mohammad al-Birgandi. Islamic Art Museum (Museum für Islamische Kunst), Berlin, Germany. Retrieved March 21, 2024, from https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bronze_jug
Cooper, J. C. (1987). An Illustrated Encyclopedia of Traditional Symbols. Thames and Hudson. https://archive.org/details/B-001-014-059
Dehkhodā, ʿA. (1993). Loghat‑nāmeh‑ye Dehkhodā [Dehkhoda Dictionary] (M. Moʿin & J. Shahīdī, Supervisors). University of Tehran Press. https://fa.wikinoor.ir/DehkhodaDictionary [In Persian].
Dimand, M. S. (1998). A Handbook of Muhammadan Art: [A guide to Metropolitan's collection] (A. Faryar, Trans., 2nd ed.). Scientific and Cultural Publications. http://fa.wikinoor.ir/wiki/Dimand (Original work published 1947). [In Persian].
Dragon-Handled Jug with Inscription. [Brass; cast and turned, engraved, and inlaid with silver, gold, and black organic compound, H. 14.3 cm, Max. Diam. 15.6 cm, Diam. of Rim 8.6 cm, Diam. of base 14 cm, Attributed to present-day Afghanistan, probably Herat]. (Early 16th century). The Metropolitan Museum of Art, New York. Object No. 91.1.607. https://www.metmuseum.org/art/collection/search/444607
Ewer [Copper alloy; incised and gilded, H. (To top of spout) 28.4 cm, H. (Of body) 27.0 cm, Gr. Diam. (17.2 cm), Attributed to Turkey]. (16th century). The Metropolitan Museum of Art. Object No. 1975.41. https://www.metmuseum.org/art/collection/search/452729
Farast, M. (2005). An analysis of the themes of calligraphic inscriptions on candlesticks and lamps of the Safavid period. Journal of Islamic Art Studies, 3, 61–76. https://www.noormags.ir/view/1322628 [In Persian].
A Gilt-Copper (Tombak) Covered Tankard (Hanap) [Cylindrical body, separate domed lid with knop finial and scrolling handle terminating in tulip motifs, H. 26.6 cm, Ottoman Turkey]. (Early 17th Century). Christie's. Lot 163. https://www.christies.com/lot/lot-a-gilt-copper-tombak-covered-tankard-hanap-ottoman-5885601
Hyderabadian, S., & Abbasifard, F. (2009). Islamic Metalworking Art. Subhan Noor. https://elmnet.ir/doc/30351879-31152 [In Persian].
Irepoğlu, G. (2003). Ottoman Metalwork. In Islam Ansiklopedisi [Encyclopedia of Islam] (Vol. 28, pp. 516-519). Istanbul: Türkiye Diyanet Vakfı. https://www.insanveislam.org/?pnum=5&pt=%C4%B0slam%20Ansiklopedisi-D%C4%B0A [In Turkish].
Jafari, S., & Akbari, M. (2022). Semiotics of religious symbols in Safavid metalwork (Vegetable, animal, composite motifs). Scientific Journal Science and Civilization in Islam, 3(12), 49-72. https://mag.mpte.ir/article_156053.html?lang=en [In Persian].
Javanmardi Ashnari, S. (2022). A comparison of the characteristics of Iranian metalworking art in the Safavid period and Turkish metalworking art in the Ottoman period [Conference presentation]. Proceedings of the First National Conference on Islamic Culture and Art, Bandar Abbas. https://www.noormags.ir/2159775 [In Persian].
Jug [Parcel-gilt silver, embossed, engraved, and punched, with a cast handle, H. 11.8 cm, Ottoman Empire]. (Ca. 1550 CE). Park Museums, The David Collection, Copenhagen, Denmark. Inventory number 15/1986. https://www.davidmus.dk/kunst-fra-islams-verden/metal-vaben-og-smykker/item/235?culture=en-us
Jug [Silver-gilt drinking, cast, with repoussé decoration, Ottoman Empire, Turkey (Probably Istanbul)]. (Ca. 1500 CE). V&A Collections. Accession No. 158-1894. https://collections.vam.ac.uk/item/O84385/jug-unknown
Kamali, A. (2006). A Review of the Developments of Mural Painting in Iran. Zahra Publications. https://elmnet.ir/doc/31058732-83131 [In Persian].
Komaroff, L. (2011). Gifts of the Sultan: The Arts of Giving at the Islamic Courts. Los Angeles County Museum of Art. Retrieved June 21, 2024, from https://archive.org/details/giftsofsultanart0000unse
Kuhnel, E. (۱۹۹۸). Islamic Art (H. Taheri, Trans.). Toos. https://basalam.com/faravar/product/16457107 [In Persian].
A Love Letter to Beirut at Sotheby's Dubai (2024, February 19). Al Khaleej. Retrieved February 19, 2024 from https://www.alkhaleej.ae/2024-02-19 [In Arabic].
Melikian-Chirvani, A. S. (2006). A study on the continuity of metalworking in the Safavid period. In R. Halloud (Ed.), Isfahan in Iranian Studies (M. T. Faramarzi, & S. D. Tabatabaei, Trans.; pp. 268-279). Academy of Arts of the Islamic Republic of Iran. https://taaghche.com/book/82926 [In Persian].
Mousaviania, A. (2005). Applied Aesthetics of Iranian Metal and Pottery Vessels from the Seljuk to Safavid Period [Unpublished master’s dissertation]. Shahed University, Faculty of Art. [In Persian].
Pope, A. U., & Ackerman, P. (2008). A Survey of Persian Art from Prehistoric Times to the Present (N. Daryabandari et al., Trans., S. Parhan, Ed.). Scientific and Cultural Publications. https://rasekhoon.net/books/show/416814 (Original work published 1938). [In Persian].
Safavid Jug with Elaborate Silver Décor [Brass, Tribal Art, H. 18 cm, DM. 6.2 cm (Spout in the upper section), Iran]. (17th-18th century). Palais Dorotheum, Vienna. Lot No. (Čís. položky) 158. https://www.dorotheum.com/cz/l/3984193
Safavid Tinned Brass Ewer 'Aftabe' [Brass, Bronze, Engraved, Hand-Crafted, H. 14.38 cm, Diam. 15 cm, Iran]. (16th Century). 1stDibs. Reference No: 1stDibs: LU220735638173. https://www.1stdibs.com/furniture/asian-art-furniture/metalwork/16th-century-safavid-tinned-brass-ewer-aftabe/id-f_5638173
Soame, J. (1988). Ming pottery and Porcelain: The Faber Monographs on Pottery and Porcelain (2nd ed). Faber and Faber. https://books.google.de/books/about/Ming_pottery_and_porcelain.html?id=jffqAAAAMAAJ&redir_esc=y
Tajbakhsh, A. (1999). Art and Industry, Literature, and the Sciences of Organizations. Navid-e Shiraz. https://rasekhoon.net/books/194780 [In Persian].
Tankard [Silver, Gilding, Hammering, Casting, Repoussé, Peening, Soldering, Riveting, H. 12.5 cm, DM. 9.5 cm, Ottoman period, Turkey]. (16th century). Qatar Museums, Museum of Islamic Art. https://collections.qm.org.qa/en/objects/tankard-mw5612004
Tohidi, F. (2015).  Technique and Art of Metalwork in Iran. The Organization for Researching and Composing University Textbooks in the Islamic Sciences and the Humanities (SAMT). https://samt.ac.ir/fa/book/496 [In Persian].
Turkish Cultural Foundation (n.d.). Metal artwork. Turkish Cultural Foundation (TCF). Retrieved May 12, 2024, from https://turkishculture.org/applied-arts/metal-artwork-140.htm
Wilson, E. (1999). Islamic Designs (M. Riazi, Trans.). Islamic Designs. The Organization for Researching and Composing University Textbooks in the Islamic Sciences and the Humanities (SAMT). https://samta.samt.ac.ir/product/13460 (Original work published 1988). [In Persian].
Zaki, M. H. (1984). History of Iranian Industries After Islam (M. A. Khalili, Trans.). Eqbal Publications. https://fa.wikinoor.ir/wiki/1363 [In Persian].
فصلنامه نگره
دوره 21، شماره 77
بهار 1405
صفحه 40-69

  • تاریخ دریافت 14 فروردین 1404
  • تاریخ بازنگری 08 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش 23 مهر 1404