تنوع حروف‌نگاری تصویری در گرافیک انتشاراتی-مطبوعاتی دهۀ 1320 ایران و مطالعۀ دو سطح بلاغتی و عاطفی آن

کمالی دولت آبادی, رسول

doi:10.22070/negareh.2024.19308.3398

تنوع حروف‌نگاری تصویری در گرافیک انتشاراتی-مطبوعاتی دهۀ 1320 ایران و مطالعۀ دو سطح بلاغتی و عاطفی آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

رسول کمالی دولت آبادی

استادیار و عضو هیئت‌علمی گروه ارتباط تصویری، دانشکدۀ هنرهای تجسمی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران.

10.22070/negareh.2024.19308.3398

چکیده

مقدمه: حروف‌نگاری تصویری یکی از شاخه‌های تایپوگرافی است که با ترکیب هوشمندانۀ نوشتار و تصویر به شیوه‌های گوناگون تولید می‌شود. می‌توان دهۀ 1320ش را سرآغاز جریان طراحی تایپوگرافیِ تصویری در تاریخ گرافیک انتشارات مدرن ایران دانست؛ دهه‌ای که نشر در فضای باز سیاسیِ پس از خروج رضاشاه از ایران و هم‌زمان با مواجهه با دولت‌های اشغالگر خارجی (جبهۀ متفقین)، آثاری متفاوت از دو دهۀ پیشین پدید آورد. آثاری که با امید حاصل از فروریزی نظام سرکوب و سانسور و خشم ناشی از اشغال وطن، ارزش‌های عاطفی و خود افشاگرانه یافته بودند؛ این ارزش‌ها در گرافیک برخی از آثار منتشرشده و در قالب حروف‌نگاری تصویری در دهۀ مذکور ظهور پیدا کردند.
اهداف و سؤال‌ها: این مقاله باهدف مطالعۀ تنوع نخستین نمونه‌های حروف‌نگاری تصویری در گرافیک انتشاراتی-مطبوعاتی مدرن ایران در دهة 1320ش و بررسی سطوح عملکردی آن‌ها، در پی پاسخ به این دو سؤال است: 1. حروف‌نگاری تصویری در گرافیک انتشاراتی-مطبوعاتی دهۀ 1320ش. ایران چه تنوعی دارد؟ 2. عملکرد این آثار در دو سطح معنایی (بلاغتی) و عاطفی چگونه تبیین می‌شود؟
روش‌ها: روش پژوهش حاضر، توصیفی-تحلیلی است و متکی بر تئوری «کدگذاری دوگانه» (برگرفته از نظریات پایویو، کلارک و سادوسکی) و نیز بر ویژگی‌های عملکردی تایپوگرافی از منظر پژوهشگران طراحی تایپ (نظیر استوکل، لوپتون و لیوون) استوار است. جمع‌آوری اطلاعات با روش کتابخانه‌ای، مشاهده و گزینش تصاویرِ مرتبط با موضوع صورت گرفته است. پژوهش حاضر، به‌صورت هدفمند 10 نمونۀ تایپوگرافی تصویری را از طرح جلد کتاب‌ها و لوگوهای نشریات دهۀ 1320ش انتخاب کرده و به طبقه‌بندی تنوع و شیوه‌های تولید آن‌ها می‌پردازد. سپس با تحلیل‌های نشانه شناختی (مبتنی بر روابط دلالتیِ صریح و ضمنی)، دو سطح «بلاغتی» و «عاطفی» آثار بررسی می‌شود.
یافته‌ها و نتایج: بر اساس نتایج پژوهش، پنج شیوۀ طراحی حروف‌نگاری تصویری در دهۀ 1320 قابل‌شناسایی است: الف. «ساخت تصویر از طریق چیدمان و تغییر شکل حروف»، ب. «ساخت عبارت از طریق تصاویر ویرایش شده»، ج. «حذف برخی از حروف یا کلمات و جایگزینی تصویر به‌جای آن‌ها»، د. «بازنمایی بخشی از کیفیات بصریِ یک تصویر در نوشتار» و هـ. «هم‌نشینی تصویر و نوشتار». همچنین سطوح معنایی-عاطفیِ حروف‌نگاری‌های بررسی‌شده، هماهنگ و منطبق با موضوع و محتوای آثار و نیز با قصد، نیت، لحن و دیگر شاخصه‌های عاطفی مؤلفان آن ارزیابی‌شده است.

کلیدواژه‌ها

تایپوگرافی

حروف‌نگاری تصویری

گرافیک انتشاراتی-مطبوعاتی

طراحی جلد کتاب

ایران دهۀ 1320ش

عنوان مقاله English

The Diversity of Pictorial Typography in Publishing Press Graphics of the 1940s in Iran and the Study of Its Two Rhetorical & Emotional Levels

نویسنده English

Rasool Kamali Dolat Abadi

Assistant professor, Visual Communication Department, Isfahan University of Arts, Isfahan, Iran.

چکیده English

Introduction: Pictorial typography is one of the branches of typography that is produced by intelligently combining text and images in different ways. In "pictorial typography", the visual dimension takes precedence over legibility; that is before reading the text, viewers notices and engages with its visual-representative qualities and starts reading it after understanding the visual aspects. The meaning of "representation" in this article is the display of natural or conventional visual elements that are related to the physiology and geometry of the surrounding world, and the designer incorporates these elements in a clear and recognizable way in the form and structure of letters. By including representative visual elements in letters, the designer design can create a distinctive and memorable visual identity for the written content while adding a specific communicative layerto convey the message. This graphic technique, by adding an additional visual and expressive layer to the writing, can affect the semantic aspect of the word and strengthen, modifyor tone it and even change its emotional and semantic impact.
The 1940s can be considered the beginning of the emergence of pictorial typography in the history of modern Iranian publishing. A decade in which publishers within the new political openness (caused by the abdication and exileof Reza Shah from Iran) and under foreign military occupation (Allied Front) produced markedlydifferent works compared to the previous two decades The works acquired strong emotional and self-expressive qualitiesreflecting the hope created by the collapse of the suppression and censorship system and the anger provoked by the occupation of the homeland; These values appeared in the graphic designof certain publications and specifically in the form of pictorial typography during that decade.
It should be noted that the 1940s was roughlya decade before the establishment of graphic arts department in Iranian universities; Moreover, this decade was about one and a half decades before the entry of Iranian designers into the field of typeface design and around two decades before graphic design became a specialized profession and before the emergenc eof the "Saqakhaneh movement" in Iran. Therefore, it can be arguedthat the most accomplished examples of publishing and press graphics in the 1940s, especially the limited visual typography works in this decade, resulted from the experimental and stylistic efforts of Iranian authors, publishing managers, and press illustratorsand, on the other hand, reflected a dual form of imitation of the mentioned people of traditional book layouts and of Western imported publications. These works, although text-based, could create a greater or deeper impact on their audience due to additional visual values.
Purposes & Questions: This article, aiming to study the early diversity of pictorial typography works in Iran’s modern publishing and press graphics of the 1940s
and examining their functional dimensions, addresses two key questions: 1. What are the variations of pictorial typography in 1940s Iranian publishing and press graphics? 2. What is the impact of these pictorial typography works on two semantic (rhetorical) and emotional dimensions?
Methods: The research method is descriptive-analytical and is based on the "Dual Coding" theory (derived from Paivio, Clark and Sadoski's theories) and the functional aspects of typography as discussed by researchers in the field of type design (such as Stöckl, Lupton and Leeuwen). Data were collected through library research andand relevant images were reviewed and selected; This study purposefully selected 10 visual typography examples from the titles on book covers and logotypes of 1940s publications; And analyzed their diversity and its production methods, and then, followed bysemiotic analyses based on explicit and implicit meanings, it examines its two "rhetorical" and "emotional" dimensions (i.e. "conceptualization" and "emotionalization").
Findings & Results: From the results of this research, five pictorial typography design methods in Iran in the 1940s can be identified as: "Creating an image by altering the arrangement and formsof letters", " Forming a phrase through edited images", " Omitting some letters or words and replacing them with an image", "Representing certain visual features of an image within letters" and " Positioning the image next to or over the letters". Moreover, the study found that the semantic-emotional dimensions of pictorial typographies examined were assessed to be coordinated and compatible with the subject and content of the respective works and the intent, tone and other emotional characteristics of the authors.

کلیدواژه‌ها English

Typography

Pictorial typography

Publishing and press graphics

Book-cover design

1940s Iran

آرام‌بن، ف.، اسدی، ش.، و صنوبر، م. (1395). طراحی حروف جلد کتاب در آغاز هزارۀ سوم [مقاله کنفرانسی]. سومین کنفرانس جهانی مدیریت، اقتصاد، حسابداری و علوم انسانی در آغاز هزاره سوم، شیراز. https://civilica.com/doc/591828

احتشامی، م.، و نوروزمرادی، ک. (1391). لوگوهای مطبوعات دورۀ قاجار (ف. قاسمی، مقدمه نویس؛ س. صدقی، ویراستار). تهران: محسن احتشامی. https://ketab.ir/book/e5d4734a-a963-454d-8190-3f9cf789ad21

افضل طوسی، ع. (1385). بررسی تغییرات نوشته (حروف گذاری) در پوستر. هنرهای زیبا، (26)، 109-117. https://jhz.ut.ac.ir/article_12327_faf45d5c5afed1eb049fe4f29d6169d1.pdf

برزین، م. (1371). شناسنامۀ مطبوعات ایران از 1315 تا 1357 شمسی. تهران: نشر بهجت. https://eliteraturebook.com/books/11556

پرتواعظم، الف. (1324). شب اول قبر (وصیت‌نامه سادیسم گدا). تهران: چاپخانۀ چهر. https://blib.ir/work/1324

پرتواعظم، الف. (1327). خفاش. ابن‌سینا. https://www.karaketab.com/khoffash

تاونزند، د. (1393). فرهنگ‌نامۀ تاریخی زیبایی‌شناسی (ف. مجیدی، مترجم). فرهنگستان هنر. https://matnpub.ir/product/Townsend2014 (نسخه اصلی منتشرشده در ۲۰۰۶).

چیت‌ساز، ش.، ندایی فرد، الف.، و نامور مطلق، ب. (1398). استحالۀ نقش‌مایه‌های تصویری دیداری به نقش‌مایه‌های نوشتاری با نگاهی به هنر زیورآلات معاصر ایرانی. مطالعات فرهنگ-ارتباطات، 20(46)، 37-65. https://doi.org/10.22083/jccs.2018.147069.2557

حقیقی، الف.، و نجابتی، م. (1383). تایپوگرافی چیست؟ نشان: نشریۀ طراحی گرافیک ایران، ۲(2)، 20-33. https://www.magiran.com/volume/10767

حمیدی، ب.، و افشارمهاجر، ک. (1400). تحول پوسترهای تایپوگرافی دهه هشتاد شمسی از دیدگاه تغییرات فرهنگی روبرت ‌وسنو. پیکره، 10(26)، 32-52. https://doi.org/10.22055/pyk.2022.17524

درویشیان، ع.، و آل‌ابراهیم، م. (1383). شورش، زندگی و مبارزات کریم‌پور شیرازی. نشر چشمه. https://www.iran-archive.com/sites/default/files/shuresh-zendegie-karimpour-shirazi-1383-paiiz.pdf

راصع، ع. (1325). خواب آشفته، محکمۀ ارواح سربازان امریکائی-انگلیسی-روسی-آلمانی در محکمۀ عدل الهی. انتشارات آسیا. https://asmaneketab.ir/product/Rase1325

راهنمای فوتبال. ‏(۱۳۲۶). [کتاب چاپی]. ‏[ناشر نامشخص].

روزنامه شورش. ‏(۱۳۲۹). ‏[روزنامه چاپی]. ‏[ناشر نامشخص].

روزنامه ظفر. ‏(۱۳۲۳). ‏[روزنامه چاپی]. ‏روزنامه ظفر.

زریابی، م.، و عابددوست، ح. (1400). تحلیل کارکرد بیانگر و تأثیرگذار نوشتار در بسته‌بندی‌های ایران (مطالعۀ موردی: برگزیدگان نمایشگاه‌های سالانه و دوسالانۀ آثار طراحان بسته‌بندی کشور). علوم و فنون بسته‌بندی، 12(47)، 43-56. https://packaging.ihu.ac.ir/article_207076.html

شریعتمداری (درویش)، ج. (۱۳۲۳). سفارت عظمی: کعبه. کتاب‌فروشی مروج، چاپخانه خورشید. https://asmaneketab.ir/product/Kabmeh

شیفته، ف. (1329). کارهای گیج‌کننده یا دیوانگی‌های من: به‌دقت بخوانید ولی گیج نشوید [کتاب چاپی]. ف. شیفته.

طهرانی، ‏س. ج. ‏(۱۳۱۰). ‏گاهنامه [نسخه چاپی]. [‏ناشر نامشخص].

عسگری، ف.، و پورمند، ح. (1399). واکاوی کارکردهای ارتباطی در تایپوگرافی (اعلان‌های اسماءالحسنی در ایران) با رویکرد نظری یاکوبسن. کیمیای هنر، 9(35)، 21-38. https://kimiahonar.ir/article-1-1780-fa.html

قرآن کریم. (۱۳۲۱). ‏[چاپی]. [ناشر نامشخص].

کسمائی، ع. (1326). جهنم درّه. تهران: علمی. https://ketabnak.com/book/55863

کمالی دولت‌آبادی، ر. (1396). بازخوانی عرفانی مبانی هنرهای تجسمی. سورۀ مهر. https://sooremehr.ir/book/2847

مگز، ف. ب. (1384). تاریخ طراحی گرافیک )ن. اعظم فراست، و غ. فتح‌اله نوری، مترجمان). سمت. https://samt.ac.ir/fa/book/1512(نسخه اصلی منتشرشده در ۲۰۰۶).

نوبخت، د. (1321). در ی‍ک‍ت‍ا: از پ‍ه‍ل‍وی‌ ب‍ت‍ازی‌ آراس‍ت‍ه‌ روزب‍ه‌ پوردادویه؛ از ت‍ازی‌ ب‍پ‍ارس‍ی [دره‌ ال‍ی‍ت‍ی‍م‍ه‌: ت‍دب‍ی‍ج‌ ع‍ب‍دال‍ل‍ه‌ب‍ن‌ ال‍م‍ق‍ن‍ع]. تهران: دانش نوبخت. https://www.iranketab.ir/book/121873-dorr-e-yekta

Afzal Tusi, E. (2006). An analysis of changes in writing (lettering) in posters. Journal of Fine Arts, (26), 109–117. https://jhz.ut.ac.ir/article_12327_faf45d5c5afed1eb049fe4f29d6169d1.pdf [In Persian].

André, J. (Ed.). (2016). Histoire de l’écriture Typographique: Le XXe Siècle [The history of typographic writing: The 20th century] (Vols. 1–2). Atelier Perrousseaux. http://jacques-andre.fr/japublis/Bigelow-review-HET-20th-Century.pdf

Ārām‑bon, F., Asadī, S., & Sanowbar, M. (2016). Designing book‑cover lettering at the beginning of the third millennium. 3^rd World Conference on Management, Economics, Accounting, and Humanities at the Beginning of the Third Millennium, Shiraz. https://civilica.com/doc/591828 [In Persian].

Asgari, F., & Pourmand, H. (2020). Analyzing the communicative functions in typography (The posters of Asma’ol Hosna in Iran) using Jakobson’s approach. Kimiya-ye-Honar, 9(35), 21-38.
http://kimiahonar.ir/article-1-1780-en.html [In Persian].

Barzin, M. (1992). Directory of Iranian Periodicals from 1936 to 1978. Tehran: Behjat Publishing. https://eliteraturebook.com/books/11556 [In Persian].

Chitsaz, S. , Nedayifard, A., & Namvarmolagh, B. (2019). Study of the transformation of visual motifs to writing motifs in Persian contemporary jewelry. Journal of Culture-Communication Studies, 20(46), 37-66. https://doi.org/10.22083/jccs.2018.147069.2557 [In Persian].

Clark, J. M., & Paivio, A. (1991). Dual coding theory and education. Educational Psychology Review, 3(3), 149–210. https://doi.org/10.1007/bf01320076

Darvishian, ʿA., & Āl‑Ebrāhīm, M. (2004). Revolt, Life, and Struggles of Karimpur Shirazi. Cheshmeh Publishing. https://www.iran-archive.com/sites/default/files/shuresh-zendegie-karimpour-shirazi-1383-paiiz.pdf [In Persian].

Ehteshami, M., & Nowruz‑Moradi, K. (2012). Newspaper Logos of the Qajar Period (F. Ghasemi, Intro.; S. Sedghi, Ed.). Tehran: Mohsen Ehteshami. https://ketab.ir/book/e5d4734a-a963-454d-8190-3f9cf789ad21 [In Persian].

Haghighi, A., & Nejabati, M. (2004). What is typography? Neshan: Iranian Graphic Design Journal, 2(2), 20–33. https://www.magiran.com/volume/10767 [In Persian].

Hamidi, B., & Afsharmohajer, K. (2022). Evolution of Typographic Posters of the 1380s from the Perspective of Robert Wuthnow's Cultural Changes. Paykareh, 10(26), 32-52. https://doi.org/10.22055/pyk.2022.17524 [In Persian].

Jeong-sook, H., & Hae-moon, L. (2014). The effects of pictorial typography for developing Korean child ESL learners’ pre-literacy skills. English Teaching, 69(4), 77–102. https://doi.org/10.15858/engtea.69.4.201412.77

Jokivaara, V. (1936). Typografin i slutet av 18‑talet. Graafikko, 1936(1), 11-14. https://digi.kansalliskirjasto.fi/aikakausi/binding/936916?page=16

Kamālī Dowlatābādī, R. (2017). A Mystical Reinterpretation of the Foundations of Visual Arts [Print book]. Tehran: Sūreh‑ye Mehr. [In Persian].

Kasmāʾī, A. (1947). Hell Valley. Elmi Publishing. https://ketabnak.com/book/55863 [In Persian].

Kunz, W. (2000). Typography: Macro- and Microaesthetics. Arthur Niggli. https://www.abebooks.com/9783721203486/Typography-Macro-Microaesthetics-Kunz-Willi-3721203488/plp

Lupton, E. (2004). Thinking With Type: A Critical Guide for Designers, Writers, Editors, & Students (2^nd ed.). Princeton Architectural Press. https://readings.design/PDF/thinkingwithtype_ellenlupton.pdf

Malmiola, W. (1933-a). Mielikuvitus latojan apuna. Kirjapainotaito: Graafillinen Aikakauslehti, (4), 13. https://digi.kansalliskirjasto.fi/aikakausi/binding/926998?page=13

Malmiola, W. (1933-b). Yritys Rkujeilla’ Asiallisesti. Kirjapainotaito, (11), 12. https://blog.glyphdrawing.club/typographic-pictures-composed-entirely-of-brass-rule/

Meggs, P. B. (2005). A History of Graphic Design (N. Aʿẓam Farāst & Gh. Fath‑Allah Nūrī, Trans., 2^nd ed.). SAMT. https://samt.ac.ir/fa/book/1512 (Original work published 2006) [In Persian].

Nobakht, D. (1942). The Unique Pearl: From Middle Persian to Arabic by Arāsteh Rozbeh Purdāduyeh; from Arabic to Persian [The Orphaned Pearl: Edited by ʿAbdallāh ibn al‑Muqannaʿ] [Print book]. Dānesh‑e Nobakht. https://www.iranketab.ir/book/121873-dorr-e-yekta [In Persian].

Paivio, A. (1979). Imagery and Verbal Processes. Psychology Press. https://doi.org/10.4324/9781315798868

Paivio, A. (1990). Mental Representations: A Dual Coding Approach. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780195066661.001.0001

Parto‑Azam, A. (1945). The First Night in the Grave (The Sadistic Beggar’s Will). Tehran: Chehre Printing House. https://blib.ir/work/1324 [In Persian].

Parto‑Azam, A. (1948). The Bat. Ibn Sina. https://www.karaketab.com/khoffash [In Persian].

Qur’an Karim. (1942). [Printed]. Publisher unknown. [In Persian].

Rahnamaye Football. (1947). [Printed book]. Publisher unknown. [In Persian].

Rāse‘, A. (1946). The Troubled Sleep: The Trial of the Spirits of American–British–Russian–German Soldiers in the Court of Divine Justice. Asia Publications. https://asmaneketab.ir/product/Rase1325 [In Persian].

Sadoski, M., & Paivio, A. (2013). A Dual Coding Theoretical Model of Reading. In D. E. Alvermann, N. J. Unrau, & R. B. Ruddell (Eds.), Theoretical Models and Processes of Reading (6th ed., Chapter 34, pp. 866–922). International Reading Association. Retrieved October 14, 2024, from https://www.researchgate.net/publication/319879528_A_Dual_Coding_Theoretical_Model_of_Reading

Shari‘atmadari (Darvish), J. (1944). The Grand Embassy: The Kaaba. Moravvej Bookstore; Khorshid Printing House. https://asmaneketab.ir/product/Kabmeh [In Persian].

Shifteh, F. (1950). Confusing Actions or my Madness: Read Carefully But Don’t get Confused [Print book]. Tehran: F. Shifteh. [In Persian].

Shoresh Newspaper. (1950). [Printed newspaper]. Publisher unknown. [In Persian].

Stöckl, H. (2005). Typography: Body and dress of a text- a signing mode between language and image. Visual Communication, 4(2), 204–214. https://doi.org/10.1177/1470357205053403

Tehrani, Seyyed Jalal al-Din. (1931). Gahnameh [Chronological Almanac, Printed edition]. Publisher unknown. [In Persian].

Townsend, D. (2014). Historical Dictionary of Aesthetics (F. Fajidi, Trans.). Farhangesta-e Honar. https://matnpub.ir/product/Townsend2014 (Original work published 2006) [In Persian].

Tschichold, J. (1998). The New Typography: A Handbook for Modern Designers. University of California Press. https://books.google.com/books/about/The_New_Typography.html?id=9pRWgUYNQAIC

Van Leeuwen, T. (2006). Towards a semiotics of typography. Information Design Journal, 14(2), 139–155. https://doi.org/10.1075/idj.14.2.06lee

Zafar Newspaper. (1944). [Printed newspaper]. Zafar Newspaper. [In Persian].

Zaryabi, M., & Abeddoust, H. (2021). The analysis of the expressive and impressive functions of type in the packaging of Iranian foodstuff (The case study: The selected packages of the annual and biennial Iranian packaging designers). Packaging Science and Art, 12(47), 43-56. https://packaging.ihu.ac.ir/article_207076.html [In Persian].