بررسی سیر تحول در بازنمایی چین البسه و جایگاه طرازبافی در شکل‌گیری خطوط درهم و پیچان در نگاره‌های مکتب بغداد و تبریز اول

مصطفی پور, مریم; عبداللهی فرد, ابوالفضل

doi:10.22070/negareh.2024.17463.3191

بررسی سیر تحول در بازنمایی چین البسه و جایگاه طرازبافی در شکل‌گیری خطوط درهم و پیچان در نگاره‌های مکتب بغداد و تبریز اول

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

مریم مصطفی پور ¹

ابوالفضل عبداللهی فرد ²

¹ کارشناس ارشد هنر اسلامی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز‌، ایران.

² دانشیار، دانشکده هنرهای تجسمی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران.

10.22070/negareh.2024.17463.3191

چکیده

مقدمه: نقاشی ایرانی، به‌ویژه در سده‌های اولیه اسلامی، به‌طور مستقل و برای بیان و انتقال مفاهیم مورداستفاده قرار نمی‌گرفت. در نگارگری، گاهی میان صورت اثر و معنی آن رابطه‌ای استنتاجی وجود دارد و صورت اثر، نتیجه حذف جزئیات و خلاصه کردن شکل‌ها است. در دورة خلافت عباسیان، تصویر مکمل متن بود و با شکل‌گیری مکتب نگارگری بغداد، این دوره از اهمیت بسیاری برخوردار است. مؤلفه‌های اصلی این پژوهش، دو رویکرد مهم هنری از دورة خلافت عباسیان است: نخست، مکتب نگارگری بغداد و دوم، نقش تزیینی طراز در پارچه‌بافی که با بهره‌گیری از متون خطی، به‌عنوان یکی از شاخص‌ترین صنایع هنری این دوره مطرح بوده است.
اهداف و سؤال‌ها: هدف این پژوهش، بررسی دو متغیر هم‌زمان یعنی نگارگری و طراز، در یک بازة زمانی خلافت عباسیان و تأثیر متقابل آن‌ها بر یکدیگر است. این پژوهش با بررسی خطوط چین‌وچروک لباس در نگاره‌های مکتب بغداد و مقایسة آن با ساختار بصری و جایگاه اجتماعی طراز، به دنبال پاسخ به این پرسش‌ها است: 1. روند تحول چین البسه در نگاره‌های مکتب بغداد و تبریز اول چگونه است؟ 2. جایگاه طرازبافی در شکل‌گیری خطوط پیچان و درهمِ البسه، در نگاره‌های مکتب بغداد و تبریز اول چیست؟
روش‌ها: این تحقیق به روش تبیینی – مقایسه‌ای و با رویکردی تحلیلی - تطبیقی و از طریق مطالعات کتابخانه‌ای انجام‌شده است. در روند تحقیق، نگاره‌هایی از چهار کتاب شاخص مربوط به مکتب نگارگری بغداد و دو کتاب مربوط به اوایل دورة ایلخانی انتخاب و موردبررسی قرار گرفت. پس از جمع‌آوری و دسته‌بندی نمونه‌ها، شش نگاره با توجه به رویکرد تحقیق و کیفیت تصویر، برگزیده و ازنظر شاخصه‌های بصری، تحلیل و تطبیق داده شدند. درنهایت، نشانه‌های به‌دست‌آمده، با شاخصه‌های بصری طراز مقایسه گردید. یافته‌ها و نتایج: قابل‌تأمل‌ترین تغییر در روند تحول چین البسه در نگاره‌های مکتب بغداد، ظهور خطوط پیچان و درهم است که پژوهشگران از آن به‌عنوان چین البسه در مکتب بغداد یاد کرده و آن را مهم‌ترین وجه تمایز میان طراحی البسه در دو مکتب بغداد و تبریز اول می‌دانند. در روند پژوهش، با بررسی و تطبیق نشانه‌های بصری طراز با این خطوط پیچان، این نتیجه به‌دست‌آمده که خطوط پیچان نقشی تزیینی داشته و بازتاب نقش طراز در البسة این دوره هستند.

کلیدواژه‌ها

نگارگری

مکتب نگارگری بغداد

مکتب نگارگری تبریز اول

چین‌وچروک لباس

طراز

عنوان مقاله English

A Study of the Evolution in the Representation of Clothing Folds and the Position of Level-Knitting in the Formation of Twisting and Tangled Lines in the Paintings of the Baghdad and First Tabriz Schools

نویسندگان English

Mostafapour Maryam ¹

Abolfazl AbdollahiFard ²

¹ 1 M.A. in Islamic Art, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran,

² Ph.D., Associate professor, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran.

چکیده English

Introduction: Iranian painting, especially in the early Islamic centuries, was not used independently to express or convey concepts. In the period of the Abbasid caliphate, the image was complementary to the text, and due to the formation of the Baghdad school of painting, this period is of great importance. In the early Islamic periods, the images were illustrated narratives, of a historical story or a religious anecdote, but not in the form of a continuous story with continuous images, each picture depicted the most important and familiar event of the story for the audience. In this period, the painter relied on imagination to illustrate an image that was a continuation of Sassanid art and was formed within the framework of the dominant worldview of society, influenced by the art of other nations such as Byzantium and the Mesopotamia. The main components of this research are two important artistic approaches from the period of the Caliphate of the Abbasids. One is the Baghdad school of painting, and the other is the decorative role of the Tiraz in textile weaving, which was considered as one of the most prominent art industries in this period due to the use of linear texts. The emergence of twisting and tangled lines is the most contemplated change in the evolution of Folds of Clothes in the pictures of the Baghdad school, which scholars refer to as the Folds of Clothes in the Baghdad school and consider it to be the most important distinction between the Baghdad and First Tabriz schools.
Purposes & Questions: The purpose of this study is to investigate two simultaneous variables i.e. painting and Tiraz during the Abbasid Caliphate and the effect of one on the other. This research investigates the fold lines in the garments depicted in the paintings of the Baghdad school and compares them with the visual structure and social status of the Tiraz to answer these questions: 1- What is the process of the evolution of Folds of Clothes in the pictures of the Baghdad and First Tabriz schools? 2- What is the position of Tiraz weaving in the formation of winding and tangled lines in the paintings of the Baghdad and First Tabriz schools?
Methods: This research was conducted using an explanatory- comparative method and with an analytical and comparative approach based on library studies. The analysis of the findings was done using a comparative method. The statistical population consists of works from the early centuries of the Islamic period, especially from the Abbasid Caliphate. In order to answer the questions, two artistic approaches – painting and Tiraz weaving – within the same timeframe, were first studied separately and finally, to show the effect of these two approaches on each other, the findings were analyzed and then compared. In the research process, at first six books from this time period were studied: four books from the Baghdad School of Miniature and two from the early Ilkhanid period (First Tabriz School). From these books, six images were selected according to the research approach and image quality, and after sorting them by date, they were examined. In response to the first research question, the overall format of clothes in the collected paintings was investigated and the method of depicting Chinese-style folds in garments and its evolution in the paintings of both schools were studied and compared with each other. Also, pictures from two books, one Kalila and Demneh, from the Baghdad School of Miniature and al-Baqiyeh from the first Tabriz school were studied. To answer the second question, Tiraz as one of the most prominent arts in the early Islamic period, was studied in terms of design type, the method of texture and its application on clothing. Then, visual cues extracted from both artistic approaches were compared. By analyzing the content of the paintings from the perspective of how different characters were used in clothing and adapted to the way they are, the final results were extracted in relation to the social categories of that period.
Findings & Results: In this period, the complexity of lines was one of the most important features in Tiraz weaving and the painter had neither the opportunity to accurately represent it nor the necessity to depict it in detail, according to the philosophy of Islamic painting. The final conclusion is that the design of clothing lines in the paintings of the Baghdad school was simple and smooth, similar to the folds of garments in the First Tabriz school. The twisting lines that can be seen in the design of garments in some of the paintings of the Baghdad school have a decorative function and represent the influence of the Tiraz within the paintings.

کلیدواژه‌ها English

Painting

Baghdad school

First Tabriz school

Clothing wrinkles

Tiraz

پوپ، آ. (1338). شاهکارهای هنر ایران (پ. ناتلخانلری). امیرکبیر. https://ketabnak.com/book/89794 (نسخه اصلی منتشرشده در ۱۹۴۵).

ابوریحان بیرونی، م. الف. (۱۳۸۶). آثارالباقیه عن القرون الخالیه (الف. دانا سرشت، مترجم). امیرکبیر. https://noorlib.ir/book/info/10811/Birooni

حریری، ق. ع. (۱۳۶۵). مقامات حریری (ع. رواقی، مصحح). مؤسسه فرهنگی شهید محمد رواقی. https://noorlib.ir/book/info/111084

فاروقی، ع. س. (۱۹۶۴ [۱۳۸۴ ه.ق]). التریاق الفاروقی. نجف: دارالنعمان. https://noorlib.ir/book/info/102364 [عربی].

ویکی‌پدیا‌. (بی تا). عیوقی. بازیابی شده در ۲۳ سپتامبر، ۲۰۲۳، از https://fa.wikipedia.org/wiki/Eyoughi

کلیله‌ودمنه (۱۳۶۲). (ن. منشی، نگارنده؛ م. مینوی، مصحح). امیرکبیر. https://asmaneketab.ir/product/1362

طبری، م. ج. ط. (۱۳۴۱). تاریخ بلعمی: تکمله و ترجمه تاریخ طبری (الف. م. بلعمی، مترجم؛ م. بهار «م‍ل‍ک‌ال‍ش‍ع‍راء»'، مصحح؛ م. پروین گنابادی، ویراستار). تهران: چاپخانه تابش. https://archive.org/details/TarikhBalami/Tarikh_Balami_book2/page/n1/mode/2up

براتزاده، ل. (1384). خوشنویسی در ایران. دفتر پژوهشهای فرهنگی. https://iranculturalstudies.com

بیکر، پ. ال. (1385). منسوجات اسلامی (م. شایستهفر). مؤسسه مطالعات هنر اسلامی. https://www.adinehbook.com/product/9645896308 (نسخه اصلی منتشرشده در ۱۹۹۵).

پاکباز، ر. (۱۳۷۹). نقاشی ایران از دیرباز تا امروز. نشر زرین؛ سیمین. https://taaghche.com/book/232677

پاکباز، ر. (1393). دائره‌المعارف هنر. فرهنگ معاصر. https://ajansbook.ir

پرایس، ک. (1389). تاریخ هنر اسلامی (م. رجبنیا، مترجم). امیرکبیر. https://ajansbook.ir/Price. (نسخه اصلی منتشرشده در ۱۹۶۴).

تجویدی، الف. (1375). نگاهی به هنر نقاشی ایران از آغاز تا قرن دهم هجری. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. https://barzaan.com/product

تجویدی، ز.، و شاکریراد، م. (1387). آشنایی با هنرهای سنتی ایران. دانشگاه پیام نور. https://www.asrketab.com/Product/5379

فربود، ف.، و دهملائیان، ن. (1395). بررسی تطبیقی طراحی منسوجات ایلخانی ایران و ممالک مصر در قرون هفتم و هشتم هجری (۱۳-1۴ م). هنرهای صناعی اسلامی، 1(1)، ۲۵-۳۰. http://noo.rs/5rt7Y

دیماند، م. الف. (۱۳۸۳). راهنمای صنایع اسلامی (ع. فریار، مترجم، ویرایش دوم). انتشارات علمی و فرهنگی. https://www.gisoom.com/book/1283764

ذکاوتی قراگوزلو، ع. (1363). مقامات نویسی بعد از بدیعالزمان همدانی. مجله معارف، (2)، 86-59. http://noo.rs/n0ApR

زابلیزاده غضنفرآبادی، و.، و محترم، م. (1397). بررسی خط کوفی روی پارچههای دورهی اسلامی. پژوهشنامه فرهنگی هرمزگان، 2(16)، ۱۲۵-۱۴۶. https://rdch.ir/article-1-270-fa.html

شاطری، م.، و منصوری، س. (1393). ویژگی‌های مکاتب نگارگری بغداد و سلجوقی بر اساس نسخ مصور دوران عباسی و سلجوقی [مقاله کنفرانسی]. مجموعه مقالات اولین همایش بین‌المللی میراث‌ مشترک‌ ایران‌ و عراق، ص. ۴۵-۶۸. http://noo.rs/b8Eg0

شکری، ز.، خزائی، م.، و احمدپناه، الف. (1401). مطالعه خط کوفی کتاب التریاق موجود در کتابخانه ملی فرانسه به‌مثابه نمونه عالی تایپوگرافی در تاریخ خوشنویسی ایران. پژوهشنامه گرافیک نقاشی، 5(8)، ۵۲-۷۳. https://doi.org/10.22051/pgr.2022.41566.1179

صفا، ذ. (1401). تاریخ ادبیات در ایران. فردوس. https://dehlinks.ir/fa/book/poetry/book/69491

طالبپور، ف. (1395). کارکردهای طراز در دوره فاطمیان. هنرهای زیبا: هنرهای تجسمی، ۲۱(۲)، ص. ۵۵-۶۴. https://doi.org/10.22059/jfava.2016.59645

طاهرخانی، ل.، و ناصری راد، م. (1397). طراز و کارکرد آن در دوره خلفای عباسی. فصلنامه تاریخ، 13(50)، ۵۴-۶۹. https://sanad.iau.ir/journal/jh/Article/666471?jid=666471

علام، ن. الف. (1386). هنرهای خاورمیانه در دوران اسلامی (ع. تفضلی، مترجم). آستان قدس رضوی. https://www.asrketab.com/Product/2717

فتحی، ل. (1386). خط نوشتهها روی پارچههای دوره اسلامی. مدرس هنر، 2(۳)، ۶۳-۷۵. https://www.noormags.ir/view/ar/articlepage/1189988

کوراتولا، ج. (1396). اسلام (دانشنامه هنر اسلامی به روایت تصویر). (ه. ریاحی، مترجم). فرهنگ نشر نو. https://www.30book.com/book/3565 (نسخه اصلی منتشرشده در ۲۰۱۲).

گری، ب. (1369). نقاشی ایران (ع. شروه). عصر جدید. https://shelffee.ir/product/1369

محمدزاده، م. (1385). نشانهشناسی شمایلنگاری پیامبر اکرم (ص) با تأکید بر اولین نگارههای ایرانی- اسلامی [مقاله کنفرانسی]. همایش تجلی حسن محمدی (ص) در هنر. دانشکده هنر اسلامی تبریز، (صص. ۲۷۸-۲۹۶).

مرشدلو، ج. (1388). تاریخنامه بلعمی و تاریخ طبری. کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، (133)، ۵۵-۶۰. https://ensani.ir/file/download/article/20100925192236-226.pdf

مزیدی شرفآبادی، م. (140۱)، مطالعه تطبیقی نگاره‌های بازنمایی شخصیت و پیکره‌ی حضرت علی (ع) در نسخ خطی آثارالباقیه بیرونی و جامع التواریخ رشیدی. جلوه هنر، 14(2) ، ۹۹-۱۱۰. https://doi.org/10.22051/jjh.2022.37689.1705

موسوی بجنوردی، م. ک. (سرویراستار). (۱۳۶۷). دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی. مرکز دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی. https://www.cgie.org.ir/fa/news/275156

ویلسون، ک. ج. (1366). تاریخ صنایع ایران (ع. فریار، مترجم). فرهنگسرا. https://asmaneketab.ir/product/12

یاوری، ح.، منصوری، آ.، و سلطانی،‌ ش. (1395). آشنایی با هنرهای سنتی 3. سیمای دانش. https://www.iketab.com/1212

Aboureyhan Bīrūnī, M. A. (2007). Āthār al-bāqiya ‘an al-qurūn al-khāliya (A. Danasuresht, Trans.). Amirkabir. https://noorlib.ir/book/info/10811/Birooni [In Persian].

Alam, N. I. (2007). The Middle East Arts in the Islamic era (A. Tafazli, Trans.). Astan Quds Razavi. https://www.asrketab.com/Product/2717 [In Persian].

Alamy. (n.d.). Art inspired by fragment (late 11th century, attributed to Egypt, Fustat, linen, silk embroidery) [Stock image]. Retrieved September 22, 2023, from https://www.alamy.com/art-inspired

Art Fund. (n.d.). Embroidered Islamic tunic (19th century, Tunisia, silk with metallic thread embroidery). Ashmolean Museum, Oxford. Retrieved September 20, 2023, from https://www.artfund.org/our-purpose/art-funded-by-you/embroidered-islamic-tunic

Baker, P. L. (2006). Islamic Textiles (M. Shayestehfar, Trans.). Institute of Islamic Art Studies. https://www.adinehbook.com/product/9645896308 (Original work published 1995). [In Persian].

Baratzadeh, L. (2005). Calligraphy in Iran. Office of Cultural Research. https://iranculturalstudies.com [In Persian].

Curatola, G. (2017). Islam (Visual Encyclopedia of Art) (H. Riahi, Trans.). Farhang-e-Nashr-e-No. https://www.30book.com/book/3565 (Original work published 2012). [In Persian].

Dimand, M. S. (2004). A Handbook of Muhammadan Art (A. Faryar, trans., 2^nd ed.). Scientific and Cultural Publications. https://www.gisoom.com/book/1283764 [In Persian].

Farbudd, F., & Dehmalayan, n. (2016). A comparative study of the design of the Ilkhanid textiles of Iran and Egyptian Mamluks in the seventh and eighth centuries AH (13-14 AD). Journal of Iranian Handicrafts Studies (Honar-haye Sana'ee-ye Iran), 1(1), 1-5. http://noo.rs/5rt7Y [In Persian].

Farooqi, A. S. (1964 [1384 AH]). Al-Taryaq al-Farooqi. Najaf, Iraq: Dar al-Nu‘man. https://noorlib.ir/book/info/102364 [In Arabic].

Fathi, L. (2006). The line of writing on the fabrics of the Islamic period. Modare-e-Honar, 2(3), 63-75. https://www.noormags.ir/view/ar/articlepage/1189988 [In Persian].

Gordon, S. (2019). Asia, Power, and Robes of Honor. Education About ASIA, 24(2), 5-12. https://www.asianstudies.org/wp-content/uploads/asia-power-and-robes-of-honor.pdf

Gray, B. (1990). Persian Painting (A. Sherveh, Trans.). Asr-e-Jadid. https://shelffee.ir/product/1369 [In Persian].

Hariri, Q. A. (1986). Maqāmāt al-Hariri (A. Ravaqi, Ed.). Shahid Mohammad Ravaqi Cultural Institute. https://noorlib.ir/book/info/111084 [In Persian].

Kalīla wa Dimna [Kalila and Dimna]. (1983). (N. Munshi, Author; M. Minavi, Ed.). Amirkabir. https://asmaneketab.ir/product/1362 [In Persian].

Kuwait Digital Heritage. (n.d.). Base de données [Blog post]. In Hypotheses. Retrieved September 23, 2023, from https://kwd.hypotheses.org/tag/base-de-donnees

Mazidi Sharaf Abadi, M. (2022). Comparative Study of the Personality and Figure Representations of Imam Ali(AS) in the Manuscripts of the El-Âsârü' l-bâkiyye Birunî and the Jami' Al-Tawarikh Rashidi. Glory of Art (Jelve-y Honar), 14(2), 99-110. https://doi.org/10.22051/jjh.2022.37689.1705 [In Persian].

Mohammadzadeh, M. (2006). The semiotics of the prophet with the emphasis on the first Iranian-Islamic paintings [Conference Article]. Hassan Mohammadi's Manifestation Conference in Art. Tabriz Islamic Art School, (pp. 278-296).[In Persian].

Morshedlu, J. (2009). Balami History and Tabari History. Ketab-e-Mah-e-Traikh & Joghrafia, (133), 55-60. https://ensani.ir/file/download/article/20100925192236-226.pdf [In Persian].

Mousavi Bojnourdi, M. K. (Ed.) (1988). Great Islamic Encyclopedia. The Great Islamic Encyclopedia Center. https://www.cgie.org.ir/fa/news/275156 [In Persian].

NAU Museum Studies. (n.d.). The emergence of saints. In The personal resonance of the cult of saints. Retrieved September 23, 2023, from https://ac.nau.edu/omeka-s/s/the-personal-resonance-of-the-cult-of-saints/page/the-emergence-of-saints

Nohekhan Baigy, N. (2021). Examination of calligraphy in Iranian Islamic textiles. Palarch’s Journal of Archaeology of Egypt/Egyptology, 18(4), 664-7678. file:///Users/sepehr/Downloads/7723-Article%20Text-15137-1-10-20210420.pdf

Pakbaz, R. (2001). Iranian Painting from Ancient Times to Today. Zarrin Publishing; Simin Publishing. https://taaghche.com/book/232677 [In Persian].

Pakbaz, R. (2014). The Encyclopedia of Art. Farhang-e-Moaser. https://ajansbook.ir [In Persian].

Pope, A. U. (1945). Masterpieces of Persian Art (P. Natel Khanlari, Trans.). Amirkabir. https://ketabnak.com/book/89794 (Original work published 1945). [In Persian].

Price, C. (2010). The story of Moslem Art (M. Rajabnia, Trans.). Amirkabir. https://ajansbook.ir/Price (Original work published 1964). [In Persian].

Roseberys London. (n.d.). [Islamic textile fragment] (Date unknown, embroidered linen and silk; auction lot A0480/497883). Retrieved September 23, 2025, from https://www.roseberys.co.uk/a0480-lot-497883

Safa, Z. (2022). The History of Literature in Iran. Ferdows. https://dehlinks.ir/fa/book/poetry/book/69491 [In Persian].

Shatri, M., & Mansouri, A (2014). Characteristics of Baghdad and Seljuk painting schools based on the illustrated manuscripts of the Abbasid and Seljuk era [Conference presentation]. Proceedings of the First International Conference on Iran -Iraq Joint Heritage, (Vol. 24, pp. 45-68). http://noo.rs/b8Eg0 [In Persian].

Shokri, Z., Khazaei, M., & Ahmad Panah, A. T. (2022). Studying the Kufic script of Kitâb al-Diryâq in the National Library of France as an excellent example of typography in the history of Iranian calligraphy. Painting Graphic Research, 5(8), 52-73. https://doi.org/10.22051/pgr.2022.41566.1179 [In Persian].

Ṭabarī, M. J. al-. (1962). Tārīkh-i Bal‘amī: Takmila wa tarjuma-yi Tārīkh-i Ṭabarī (A. M. Bal‘amī, Trans.; M. Bahār “Malik al-Shuʿarā”, Ed.; M. Parvīn Gonābādī, Rev. ed.). Tehran: Ṭābesh Printing House. https://archive.org/details/TarikhBalami/Tarikh_Balami_book2/page/n1/mode/2up [In Persian].

Taherkhani, L., & Naseri Rad, M. (2018). Taraz and function in Abbasi caliph courts. Tarikh, 50(13), 54-69. https://sanad.iau.ir/en/Journal/jh/Article/666471?jid=666471 [In Persian].

Tajvidi, A. (1996). A Look at the Art of Iranian Painting from the Beginning to the Tenth Century AH. Ministry of Culture and Islamic Guidance. https://barzaan.com/product [In Persian].

Tajvidi, Z., & Shakerirad, M. (2008). Introduction to Iranian Traditional Arts. Payamnour University. https://www.asrketab.com/Product/5379 [In Persian].

Talebpour, F. (2016). The position of Tiraz in Fatimid court. Journal of Fine Arts: Visual Arts, 21(2), 55-64. https://doi.org/10.22059/jfava.2016.59645 [In Persian].

The Metropolitan Museum of Art. (n.d.-a). Band fragment (13th–14th century, Mamluk textile, fine tapestry weave with thuluth inscription). Object Number: 28.217.4. Retrieved September 21, 2025, from https://www.metmuseum.org/art/collection/search/448225

The Metropolitan Museum of Art. (n.d.-b). Fragment of a calligraphic textile (Late 13th–14th century, cotton). Object Number: 1972.120.4. Retrieved September 22, 2023, from https://www.metmuseum.org/art/collection/search/452401

The Metropolitan Museum of Art. (n.d.-c). Fragment of textile with horses: Sanasian, ca. 5th–7th century CE. Object Number: 2004.255. Retrieved July 22, 2023, from https://www.metmuseum.org/art/collection/search/450563

The Metropolitan Museum of Art. (n.d.-d). Panel with a prince seated on a throne (13th century, possibly Iranian or Central Asian, silk and gilt-metal thread tapestry). Object Number: 46.156.8. Retrieved September 23, 2025, from https://www.metmuseum.org/art/collection/search/450725

Wikipedia. (n.d.-a). ‘Ayūqī . Retrieved September 23, 2023, from https://fa.wikipedia.org/wiki/Eyoughi [In Persian].

Wikipedia. (n.d.-b). Basil Gray. Retrieved September 25, 2023, from https://en.wikipedia.org/wiki/Basil_Gray

Wilson, J. C. (1987). History of Iran’s Industires (A. Faryar, Trans.). Farhangsara. https://asmaneketab.ir/product/12 [In Persian].

Yahvari, H., Mansouri, A., & Soltani, S. (2016). Introduction to Traditional Arts 3. Simay-e-Danesh. https://www.iketab.com/1212 [In Persian].

Zabolizadeh Ghazanfarabadi, V., & Mohtaram, M. (2019). Review of Islamic script on the Islamic era cloth. Journal of Hormozgan Cultural Research Reveiew, 11(16), 125-146. https://rdch.ir/article-1-270-en.html [In Persian].