فصلنامه نگره

فصلنامه نگره

بررسی تطبیقی نقوش منسوجات هندی گورکانی با پارچه های صفوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار دانشگاه الزهرا(س)، دانشکده هنر، تهران، ایران.
10.22070/negareh.2011.5114
چکیده
دوره صفوی را باید اوج درخشش هنر پارچه بافی در ایران نامید. در این دوره، مهاجرت هنرمندان و صنعتگران ایرانی به دربار هند، تاثیر بسیار زیادی بر پارچه بافی و صنایع دستی آن داشت. مقایسه نقش مایه ها و طرح پارچه های هند گورکانی با منسوجات و آثار هنری ایران صفوی، حاکی از آن است که بافندگان هندی تحت تاثیر هنر ایران آثاری خلق کرده اند که تمایز آن ها از یک دیگر به سختی امکان پذیر است. این تاثیر پذیری در طرح ها و شیوه های بافت منسوجات ابریشمی، زری، شال، قلمکار و مخمل کاملا آشکار است. شناسایی تعدادی از منسوجات هندی و بررسی طرح و ساختار نقوش آن ها در دوره گورکانی و مقایسه با منسوجات دوره صفویه، در این پژوهش انجام گرفته است. هم چنین آرایه های تزیینی و شکل ترکیب بندی نقوش در پارچه های هندی شناسایی و استخراج و با نقوش گوناگون پارچه های صفوی تطبیق داده شده و از این طریق تاثیر پیشرفت پارچه بافی ایران صفوی بر هنرمندان هند گورکانی مشخص گردیده است. به این منظور، جهت شناسایی نقوش منسوجات در دوره های مذکور، به بررسی پارچه ها و طرح آن ها پرداخته شده و هدف از این بررسی عبارت است از :
الف) شناسایی منسوجات مشترکی که در ایران صفوی و هند گورکانی تولید می شدند.
ب) بررسی نقش مایه و طرح های منسوجات دو دوره و ارائه ترکیب بندی نقوش.
روش تحقیق این پژوهش تاریخی، توصیفی و تطبیقی است که اطلاعات مورد نیاز از طریق مطالعات کتابخانه ای و اسنادی به دست آمده است. این مطالعه نشان می دهد هنرمندان این دوره در هند با هنر ایران آشنایی داشته و عناصر تزیینی ایرانی را در پارچه ها به کار برده اند. نقش مایه های متنوعی شامل آرایه های تزیینی، گیاهی، حیوانی و تصویری در منسوجات گورکانی به کار رفته که تحت تاثیر پارچه های ایرانی بوده است. از جنبه ساختاری، نقوش این منسوجات را می توان به لچک و ترنج، محرابی، سراسری، محرمات و شبکه ای تقسیم بندی نمود که این طرح ها در منسوجات ایران صفوی نیز قابل شناسایی هستند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Comparative study of Hindi textile designs, with Safavid fabrics

نویسنده English

Farideh Talebpour
PH.D, Associate professor, Al-Zahra University,Tehran, Iran.
چکیده English

The Safavid period in Iran, called the radiance of textile art. In this period, migration of Persian artists and craftsmen to the court of India had a huge impact on the textiles and handicrafts. Comparison of Gorkanid Indians motifs and designs in fabrics and textiles with Safavid Iranian art, suggests that, Hindi weavers have created works under the influence of art in Iran that distinguish them from each other as hard as possible. This affection is quite obvious in the textile fabric designs and methods of weaving silk, brocade, scarf, patchwork and velvet. In this research has been done the Identification a number of Hindi fabrics and reviewing and comparing their designs and textile patterns in the Gorkanid period with the textiles of Safavid period. Gorkanid dynasty was under patron of Safavid kingdom. During that time, Persian art affected on language, architecture, fabric weaving and handicrafts of India. Persian weavers not only employed in Indian workshops to educate local weavers but also supervised fabric production.
The purposes of this review are:
-To study the common fabrics produced in Iran and India in Gorkanid era
-To identify the similarities between motifs and designs
The research methods in this review are historical, descriptive and comparative and required information and documents obtained through library research. This study shows that the structure of designs can be categorized as; medallion- Mihrab- all over design- Moharramat and lattice. Also different motifs can be seen in the fabrics including: decorative, animals, botanical, geometrical and figurative designs.

کلیدواژه‌ها English

Gorkanid
Safavid
Fabrics
Motifs
Designs
ابن بطوطه، محمد بن عبدالله، سفرنامه ابن بطوطه، ج2، ترجمه محمد علی موحد، آگاه،1370.
اتینگهاوزن، ریچارد و یارشاطر، احسان، اوج های درخشش هنر ایران، مترجمین هرمز عبداللهی و رویین پاکباز، آگاه، تهران،1379.
ارشاد، فرهنگ، مهاجرت تاریخی ایرانیان به هند ، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، تهران ،1365.
الاصفهانی،محمدبن رضا،نصف جهان فی تعریف الاصفهان، به تصحیح منوچهر ستوده، امیرکبیر،تهران،1368.
ایرانشهر،ج2، نشریه شماره22 کمسیون ملی یونسکو در ایران، چاپخانه دانشگاه تهران، تهران،1343.
بلر، شیلا، اس و جاناتان ام. بلوم، هنر و معماری اسلامی، مترجم اردشیر اشراقی ، سروش، تهران ،1381.
تاج بخش، احمد، تاریخ صفویه، نوید، شیراز،1378.
دلاواله،پیترو، سفرنامه پیترو دلاواله، مترجم شعاع الدین شفا، انتشارات علمی و فرهنگی، تهران،1370.
دیماند، س. م، راهنمای صنایع اسلامی، مترجم عبدالله فریار، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، تهران، 1365.
روح فر، زهره، نگاهی بر پارچه بافی دوران اسلامی ، سازمان میراث فرهنگی و سمت، تهران ،1380.
علامی، ابوالفضل، اکبر نامه، ج1، غلامرضا طباطبایی، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، تهران ،1372.
عناویان،رحیم و ژرژ عناویان، ترمه های سلطنتی ایران و کشمیر، موسسه انتشارات سن شرکو توسیکاتسوشا، ژاپن،1354.
فریه، ر. دبلیو، هنرهای ایران، مترجم پرویز مرزبان ، نشر و پژوهش فرزان، تهران ،1374.
کونل،ارنست، هنر اسلامی، مترجم هوشنگ طاهری، مشعل آزادی، تهران ،1347.
گیرشمن، رمان، هنر ایران در دوران پارتی و ساسانی، ترجمه بهرام فره وشی،انتشارات علمی و فرهنگی، تهران،1370.
معین، محمد، فرهنگ فارسی، ج 6 ، امیرکبیر، تهران، 1363، ص1700.
مهدی زاده، جواد، هند دیگر، تهران، انتشارات علم، تهران،1357.
نهرو، جواهر لعل، کشف هند، جلد 2، مترجم محمود تفضلی، انتشارات امیرکبیر، تهران،1350.
ولش، آنتونی، نگارگری و حامیان صفوی: بررسی تحولات دوره گذار از مکتب قزوین به مکتب اصفهان، مترجم روح الله رجبی، فرهنگستان هنر، تهران،1385.
هالاید، مادلین و هرمان گوتس، هنر هند و ایرانی- هند و اسلامی، مترجم یعقوب آژند،انتشارات مولی، تهران،1376.
 
Agrawal, Yashodhara, Silk Brocade, Lustre Press, Roli Books,New Delhi, India,2003.
Ames, Frank, The Kashmir Shawl, Anttique Collectors' Club Ltd, U.K,2004.
Dhamija, Jasleen & Jyotindra Jain, Hand Woven Fabrics of India, Main Publishing PVT Ltd, Ahmedabad, India,1989.
Gillow, John & Nichola Barnard, Traditional Indian Textiles, Thames and Hudson Ltd, London,1999.
Goepper, Roger, Asian Art, The second Hali Annual, Hali publication Limited, London, 1995.
Harris, Jennifer, 5000 Years of Textiles, British Museum Press, London, 2006.
Pathak, Anamika and Roli Janseen, Pashmina, Lustre Press, Roli Books, India, 2003.
Scott,Philippa, The Book of Silk, Thames and Hudson Ltd, London,1993.
Singh, Martand, Handcrafted Indian Textiles, Lustre Press, Roli Books, India,2000.
 
منابع تصاویر
اتینگهاوزن، ریچارد و یارشاطر، احسان، اوج های درخشش هنر ایران، مترجمین هرمز عبداللهی و رویین پاکباز، آگاه، تهران،1379.

پوپ،ا.ا. شاهکارهای هنر ایران. ترجمه ی پرویز ناتل خانلری. تهران، اتشارات علمی و فرهنگی،۱۳۸۰.

پوپ،ا.ا، سیری در هنر ایران، ج 11-13، ترجمه نجف دریابندی و دیگران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، تهران،1387.
تاج بخش، احمد، تاریخ تمدن و فرهنگ ایران، انتشارات نوید شیراز، شیراز،1381.
روح فر، زهره، نگاهی بر پارچه بافی دوران اسلامی،سازمان میراث فرهنگی و سمت، تهران،1380.
عناویان،رحیم و ژرژ عناویان، ترمه های سلطنتی ایران و کشمیر، موسسه انتشارات سن شرکو توسیکاتسوشا، ژاپن،1354.
گلاک، جی و سومی هیراموتو گلاک. سیری در صنایع کهن ایران. تهران، بانک ملی ایران، بی تا.
گیرشمن، رمان، هنر ایران در دوران پارتی و ساسانی، ترجمه‌ بهرام فره وشی، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، تهران،1370.
 
Agrawal, Yashodhara, Silk Brocade, Lustre Press, Roli Books,New Delhi, India,2003.
Ames, Frank, The Kashmir Shawl, Anttique Collectors' Club Ltd, U.K,2004.
Askari, Nasreen,Liz Arthur, Uncut Cloth,Merrell Holborton Publishers, London,1999 .
Goepper, Roger, Asian Art, The second Hali Annual, Hali publication  Limited, London, 1995.
Pathak, Anamika and Roli Janseen, Pashmina, Lustre Press, Roli Books, India, 2003.
Scott,Philippa, The Book of Silk, Thames and Hudson Ltd, London,1993.
Singh, Martand, Handcrafted Indian Textiles, Lustre Press, Roli Books, India,2000.
 
دوره 6، شماره 17
بهار 1390
صفحه 15-29

  • تاریخ دریافت 29 فروردین 1390
  • تاریخ پذیرش 16 خرداد 1390
  • تاریخ انتشار 01 فروردین 1390