دانشگاه شاهد فصلنامه نگره 2676-7244 10 36 2015 12 22 Revival of Tradition or Innovation in Art:A Study of the Lithographs of Qajar Era in Hazrat-e Abdolazim Shrine Complex احیای سنت یا بدعت در هنر: بررسی حجاری های قاجاری در مجموعۀ حرم حضرت عبدالعظیم(ع) 4 18 257 10.22070/negareh.2015.257 FA حسن کریمیان دانشیار گروه باستان شناسی دانشگاه تهران سعیده کیوانفر دانش آموختۀ مقطع کارشناسی ارشد رشتۀ باستان شناسی از دانشگاه تهران سارا میرحبیبی دانش‌آموختۀ مقطع کارشناسی‌ارشد رشتۀ باستان‌شناسی، دانشگاه تهران، شهر تهران، استان تهران Journal Article 2014 12 26 The complex of Hazrat-e Abdolazim shrine, in the ancient city of Ray, is a precious architectural treasure which was founded in the third century of Hijra and has been under development since. Selection of Tehran as the capital of Iran in Qajar era, resulted in maximum development of this religious complex at this era. Regardless of architectural and stylistic characteristics of the buildings constructed in this complex, the associated decorations can be regarded as the most documented evidences usable in social archaeological studies. One of the most prominent decorations is the stone reliefs with human subject developed around the entrance gates and plinth of Atigh Court yard. Study of these works can provide valuable information about the characteristics of carving art and artistic developments in Qajar era and social position of those at service of this religious complex. Considering the prohibition of the use of human figures in religious buildings,how could presence of such figures in decoration of religious buildings be justified? It is assumed that artists in the Qajar era modelled the reliefs of the Qajar Kings to make perpetual, those involved in the shrine affairs. The information presented in this article has been gathered through fieldwork and as a result, it has become evident that reliefs of Qajar kings, and the use of royal crown legend as well as ancient kings’images on religious monuments, paved the way for lithography of human images in the studied collection; and this innovation has turned into artistic tradition. مجموعۀ حرم حضرت‌عبدالعظیم‌حسنی (ع)، در بافت تاریخی شهر باستانی ری، گنجینۀ ارزشمندی از آثار معماری و هنرهای وابسته به آن است که شالوده‌اش در نیمۀ دوم قرن سوم ق گذاشته شده و تا عصر حاضر توسعه و تکمیل یافته‌است. به روزگار قاجار، با انتخاب تهران به پایتختی، این زیارتگاه نیز مورد توجه ویژۀ پادشاهان و تقریباً عموم سفیران و جهانگردان واقع گشت. صرف نظر از ویژگی‌های معماری و سبک‌شناسانۀ بناهایی که در اطراف این حرم ساخته‌شده‌اند، تزیینات وابسته به معماری این مجموعه را می‌توان به‌عنوان اسنادی در مطالعات «باستان‌شناسی اجتماعی» مورد توجه قرار داد. از شاخص‌ترین این تزیینات نقوش‌برجسته‌هایی انسانی‌اند که در طرفین ورودی‌ها و ازارۀ صحن عتیق حجاری گردیده‌اند. با عنایت به حرمت استفاده از پیکره‌های انسانی در بناهای مذهبی، این پرسش قابلیت طرح می‌یابد که استفاده از این اَشکال در تزیین حرم حضرت عبدالعظیم چگونه توجیه گشته و چه هدفی را تأمین می‌ساخته است؟ فرض بر آن است که هنرمندان عصر قاجار، با الگوبرداری از نقوش برجستۀ شاهان این سلسله به‌منظور معرفی و ماندگارسازی صاحبان حِرَف و مشاغلی که در آن زمان به امور مرتبط با مجموعۀ حرم اشتغال داشتند نسبت به حجاری چهره‌هایشان مبادرت ورزیده‌اند. اطلاعات مورد استفاده در این نوشتار به روش میدانی مستند‌سازی و جمع‌آوری گردیده‌اند. در نتیجۀ پژوهش روشن گردید که حجاری شمایل پادشاهان قاجار و استفاده از نقش تاج سلطنتی بر پیشانی بناهای مذهبی و نیز نقش تصاویر پادشاهان پیشدادی ایران در کاشی‌های بناهای مذهبی، زمینه را برای حجاری نقوش انسانی در مجموعۀ مورد مطالعه فراهم آورد و این بدعت به سنتی هنری تبدیل گردید.

https://negareh.shahed.ac.ir/article_257_81b6b986a5864361517aae90cf7beab0.pdf

دانشگاه شاهد فصلنامه نگره 2676-7244 10 36 2015 12 22 Survey the Meaning and Form of Persian Poetic Inscriptions on Potteries of Timurid and Safavid Era بررسی محتوایی و شکلی کتیبه‌های منظوم فارسی در سفالینه‌های دوران تیموری و صفوی 18 37 258 10.22070/negareh.2015.258 FA سید رسول موسوی حاجی دانشیار گروه باستان‌شناسی، دانشگاه مازندران. مرتضی عطایی مریم عسگری وشاره دانشجوی کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی، دانشگاه مازندران. Journal Article 2015 01 21 After two centuries of Islam advent, using script gradually was distributed as a decorative element in different types of pottery gradually. Motifs of pottery inscriptions that first were limited to short arabic phrases such as the name of potter or good blessing, were gradually expanded and also contained hadith, phrases of great elders and poetry. Persian poetry also quickly found its Position on the pottery of the islamic era and poems of outstanding persian poets became to one of the most important decorative elements of pottery of Seljuk, Ilkhanid and Khwarazm-Shahs era. This process was continued with less intensity and different calligraphy styles during the timurid, safavid and qajar era. In present study which is done on the basis of descriptive-analytical approach and data collection is documentary, the poets of 19 examples of mentioned era pottery were examined carefully according to the relation with form and application of container, selection of poems, calligraphy, orthography and errors of writing, in order to know more about the form and content of the timurid and safavid pottery poems. The results demonstrate that the selection of the poems in this era pottery was targeted and most of the selected poems are somehow related to the shape or application of the container. In most cases, the inscriptions have been written in Nastaliq style and also in most cases, distinctions of persian specific alphabets (گ, چ, پ, ژ) have not been met in the ninth, tenth, eleventh and early twelfth A.H centuries. پس از گذشت دو سده از ظهور اسلام، رفته‌رفته استفاده از خط به‌عنوان عنصر تزیینی گونه‌های مختلف سفالین رواج یافت. مضامین کتیبه‌های سفال‌ها که ابتدا به کلمات یا عبارات کوتاه عربی چون نام سفالگر یا طلب خیر محدود می‌شد به‌مرور گسترش یافت و احادیث، جملات قصار بزرگان و اشعار را نیز در بر گرفت. اشعار فارسی نیز به‌سرعت جایگاه خود را بر روی سفالینه‌های دوران اسلامی یافتند و سخن موزون شاعران برجستۀ پارسی‌گوی به یکی از مهم‌ترین عناصر تزیینی سفال دوران سلجوقی، خوارزمشاهی و ایلخانی بدل گشت. این روند در دوران تیموری، صفوی و قاجار با شدت کمتر و شیوۀ خوشنویسی متفاوت ادامه یافت. در پژوهش حاضر پژوهش حاضر که به شیوۀ توصیفی- تحلیلی و گردآوری اطلاعات آن به شیوۀ اسنادی انجام پذیرفته است، به‌منظور شناخت بیشتر شکل و مفاهیم اشعار سفالینه‌های دوران تیموری و صفوی، اشعار 20 نمونه از سفالینه‌های دوران مذکور از لحاظ ارتباط با فرم و کارکرد ظرف، انتخاب اشعار، نوع خط و شیوه و خطاهای نگارشی به‌دقت مورد بررسی قرار گرفت. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که انتخاب اشعار سفالینه‌ها در این دوران هدف‌دار بوده و غالب ابیات انتخابی به‌نوعی با شکل ظرف یا کاربرد آن در ارتباط هستند. کتیبه‌ها در بیشتر موارد به خط نستعلیق نگاشته شده‌اند و تمایزات حروف مختص فارسی (گ، چ، پ، ژ) نیز در سده‌های نهم، دهم، یازدهم و اوایل دوازدهم هجری قمری در غالب موارد رعایت نشده است.

https://negareh.shahed.ac.ir/article_258_3da96d881217df349ffa56875adfc913.pdf

دانشگاه شاهد فصلنامه نگره 2676-7244 10 36 2015 12 22 Visual Language of Samanid Writing (10th century A. D.) in Light of Graphology Principles زبانِ بصریِ نوشتارِ سامانیان در پرتو اصول خط‌شناسی 38 59 259 10.22070/negareh.2015.259 FA فرناز معصوم‌زاده جوزدانی دانشجوی دکتری پژوهش هنر، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران حسنعلی پورمند استادیار گروه پژوهش هنر، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران محمد خزایی استاد گروه ارتباط تصویری، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران 0000-0001-8829-6253 Journal Article 2014 09 02 In historical studies, the meaning of script is interpreted from its content, whereas the visual feature of writing embraces further meaning. This approach was proposed by Walter Benjamin and Jacques Derrida, in which they believed that graphological analysis of a national writing could reveal its ontological, sociological and ethnological dimensions. In fact, graphology is a kind of interdisciplinary approach, involving courses in calligraphy, psychology, philosophy and occult science. In this paper, the authors made an effort to interpret visual aspects of Kufic scripts in Samanid era according to a specific semantic system. To this end, first of all, they proposed theoretical framework based on Benjamin and Derrida theories. After that, as stated in this framework, graphology was revisedin terms of both calligraphy principles and graphology-related sciences of Samanids in the sense that the principles of “khatt al-mansub” (proportional script) as well as the rules of“Husn-e Tashkil” (artistic form) and “Husn-e vaz” (artistic composition) were applied to infer the concept of essence, time(the time of elements formation( and place(the placement of composition)respectively. Consequently it is possible to analyze at least two samples of decorative letter named “Kaf”. As a result, we decoded symbolic signs of “Kaf-e Kon” and “Kaf-e Kafi & Kaf-e Kofr” to provide the foundation for reading the word “Baraka” to the extent that we can understand its allegorical meaning including “the lake of Baraka” and “the seal of heart”. In summary, our analysis showed how semantic dimention of one era’s writings, e. g. decorative kufic of Samnid slipwares, can be discernable from three signs of letterforms including numerographic sign, psycho-graphographic signs, and logographic signs. در مطالعات تاریخی، معنی خط را همواره در عبارتِ نوشتار جستجو کرده‌اند، حال اینکه صورتِ بصریِ نوشتار مفاهیم بیشتری می‌رساند. در این مقاله، نگارندگان با هدف دستیابی به یک نظامِ معنایی، برای صورتِ بصری خط کوفی در دورۀ سامانی، نخست چارچوب نظری را بر اساس دیدگاه بنیامین و دریدا مطرح می‌کنند. سپس بنا بر این چارچوب، شیوۀ خط‌شناسی را به روش تحلیلی و تاریخی با اصول خوشنویسی و حوزه‌های مرتبط با خط‌شناسی در دورۀ سامانی هماهنگ می‌سازند به‌طوری که اصول «خط منسوب»، و قواعد «حُسن تشکیل» و «حُسن وضع» را به‌ترتیب برای تحلیلِ معنایِ «جوهر»، «زمان» و «مکانِ» نوشتار به‌کار می‌برند تا دست‌کم بتوان دو نمونۀ تزیینی حرف «کاف» را ارزیابی کرد. در نتیجه، از نشانه‌های نمادین «کاف کُن» و «کاف کافی و کاف کفر» رمز می‌گشایند که خوانش زبان بصری کلمۀ «برکت» را چنان فراهم می‌کند که تمثیل‌های «برکۀ برکت» و «خاتم دل» را از آن می‌توان فهمید.

https://negareh.shahed.ac.ir/article_259_fe5f41f690121c107699a5b1aebfb6e5.pdf

دانشگاه شاهد فصلنامه نگره 2676-7244 10 36 2015 12 22 Stylistics Survey and Analysis of the Worshiping Paintings of Dura-Europos بررسی و تحلیل سبک شناختی نقاشی‌های نیایشگاهی دورااروپوس 60 73 260 10.22070/negareh.2015.260 FA فائزه رضایی دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد باستان‌شناسی، دانشگاه تهران. مصطفی ده پهلوان استادیار گروه باستان شناسی دانشگاه تهران 0000-0003-0744-3587 Journal Article 2015 06 08 Mural painting is one of the decorative Arts in the Arsacid period. The mural paintings of Arsacid period is discovered from some pivotal sites. One of them is Dura-Europos. The paintings of Dura-Europos have been depicted on the walls of private homes and shrines. The main question of this study was to investigate the painting styles and cultural influences of shrines the gods of Palmyra, the Mithraeum, the church and the synagogue. In this note, Mural paintings have been comparative studied by library procedures and its main aim has been to compare this paintings with arts such as Arsacid, Hellenistic, Roman and Mesopotamian. For this purpose, each of paintings characteristics were been compared with discovered samples of Arsacids, Hellenistic, Roman and Mesopotamia arts. The paintings of Dura shrines and artistic elements used in them, showed some traces of local Mesopotamian art, peregrine Hellenistic – Roman and Arsacid Art. But certainly, western (Roman and Hellenistic) art has been had very little impact and more have been influenced by Persian-Arsacid art. Features of Arsacid art clearly visible in the paintings of this site. It has been determined according to the survey paintings of four the worshiping buildings in question, despite of the establishment of the Dura-Europos city in the seleucid period and the conduction it under the domination of Roman and Arsacids, from point of view artistic orientation and the artistic style that spread all over in the history of this city, it mostly has been influenced by eastern styles of the Persian-Arsacid. یکی ‌از هنرهای تزیینی ‌دورۀ اشکانی نقاشی‌دیواری است که آثار آن از چند محوطۀ کلیدی مانند دورا‌اروپوس به‌دست آمده است. این نقاشی‌ها در ‌خانه‌های خصوصی و پرستشگاه‌های شهر اجرا شده است. پرسش اساسی این پژوهش بررسی سبک و تأثیر و تأثرات فرهنگی نقاشی‌های پرستشگاه خدایان پالمیری، مهرابه، کلیسا‌ و ‌کنیسه است. در ‌این پژوهش با استفاده از‌ روش ‌کتابخانه‌ای به بررسی توصیفی- تطبیقی سبک نقاشی‌ها پرداخته شده است و هدف از آن بررسی تطبیقی آنها با هنر اشکانی، هلنی، رومی و بین‌النهرینی است. بدین منظور ویژگی‌های هرکدام از نقاشی‌ها با آثار هنر اشکانی، هلنی-‌رومی و بین‌النهرینی مقایسه گردید تا روشن شود تأثیر کدامیک از این سبک‌ها بر نقاشی‌های دورا بیشتر بوده است. در نهایت مشخص گردید که این آثار، با وجود اینکه شهر در زمان سلوکیان پایه‌ریزی شده و بیش از اشکانیان تحت تسلط رومیان بوده است، از نظر جهت‌‌گیری هنری و اسلوب‌های به‌کار‌رفته بیش از همه تحت تأثیر سبک‌های شرقی ایرانی ـ اشکانی بوده است.

https://negareh.shahed.ac.ir/article_260_c8be6206bb25534024e40d0c0fe94cdd.pdf

دانشگاه شاهد فصلنامه نگره 2676-7244 10 36 2015 12 22 Study on Motifs of the Contemporary Potteries of Kalpurgan Village in Saravan with Art Anthropology Approach مطالعۀ نقوش سفالینه‌های معاصر روستای کلپورگان سراوان با رویکرد انسان‌شناسی هنر 74 91 261 10.22070/negareh.2015.261 FA ایمان زکریایی کرمانی استادیار دانشکده صنایع‌دستی دانشگاه هنر اصفهان امیر نظری کارشناس ارشد صنایع دستی، مربی مدعو دانشکده هنر دانشگاه بیرجند مهرنوش شفیعی سرارودی استادیار دانشکده صنایع‌دستی دانشگاه هنر اصفهان 0009-0002-5865-8975 Journal Article 2014 04 13 Potteries of Kalpurgan village in Saravan are considered to be the keepers of the ancient heritage and art of pottery in the land of Iranian Baluchistan. These potteries, old and new, are made by the women of this region, and are influenced by the beliefs and faith of the Baluch race; the female artistic spirit gives them a unique form and design. Without any doubt, the review of these rich motifs will be influential in the continuity of their value, and also the origin and identity of the Baluch race. The purpose of this paper is anthropological study of the pottery of this region that is rich in cultural values. Although this paper want to identify and classify motifs in contemporary rural Kalpourgan potteries. Thus, this study seeks to answer the main question that what are the characteristics and features in contemporary potteries in terms of aesthetics and semantics. According to the art anthropology approach in this study, we chose ethnography and ethnology as our research method and In the process of this research, Data and Information is collected with field method. One important findings of this research is to interpret the three dimensions of aesthetics, pragmatics and semantics in Kalpuregan potteries that have been investigated In terms of parameters such as form, style and usage. According to this cultural based study, motifs of Kalpuregan potteries have symbolic, referral of nature, Identity, ritual and religious functions and According to the ancient aesthetic patterns has been transmitted from generation to generation. Gender plays a major and basic role in action process of these potteries and its motifs. سفالینه‌های روستای کلپورگان سراوان به‌عنوان میراث‌دار هنر کهن و ارزشمند سفالگری در سرزمین بلوچستان ایران مطرح‌اند. این سفالینه‌ها، از گذشته تا حال، صرفاً به‌دست زنان هنرمند این منطقه ساخته می‌شوند و متأثر از باورها و اعتقادات قوم بلوچ، هم‌چنین روان زنانۀ هنرمند، دارای فرم‌ها و نقوشی منحصر‌به‌فردند که اگر چه در نگاه اول ساده و ابتدایی به نظر می‌رسند اما از لحاظ تجسمی و بصری دارای ساختاری منسجم بوده و جدا از آن دارای معانی و مفاهیمی‌اند که لازم است مورد بررسی قرار گیرد. هدف از این مقاله مطالعۀ انسان‌شناختی سفال این منطقۀ غنی از ارزش‌های فرهنگی است تا از این رویکرد بتوان به شناخت و دسته‌بندی نقوش تزیینی سفالینه‌های معاصر روستای کلپورگان دست یافت. از این روی این پژوهش به‌دنبال پاسخگویی به این پرسش اصلی است که سفالینه‌های معاصر کلپورگان از منظر زیبایی‌شناسی و معناشناسی دارای چه ویژگی‌ها و شاخصه‌هایی هستند. با توجه به رویکرد انسان‌شناسی هنر، در این پژوهش روش تحقیق به‌صورت توصیفی-تحلیلی از نوع مردم‌نگاری است و فرایند انجام تحقیق شامل روش مردم‌نگاری به‌عنوان روش تحقیق و روش میدانی به عنوان روش گردآوری اطلاعات می‌باشد. از جمله یافته‌های این پژوهش می‌توان به تفسیر سه بعد مهم زیبایی‌شناسی، کارکرد‌شناسی و معناشناسی در سفالینه‌های کلپورگان اشاره کرد که در قالب شاخصه‌هایی مانند فرم، بازنمایی، کارکرد و سبک معنا پیدا می‌کند. نقوش سفالینه‌های کلپورگان براساس این مطالعۀ فرهنگ‌بنیان،کارکردهای نمادین، ارجاع از طبیعت، هویتی و آیینی و مذهبی داشته و براساس الگوهای زیبایی‌شناختی از گذشته‌های دور تاکنون و از نسلی به نسل دیگر منتقل شده‌اند. جنسیت به‌عنوان یک عامل مهم و اساسی در فرایند کنش سفالگری و نقوش آن قابل طرح است.

https://negareh.shahed.ac.ir/article_261_2da55dc17518d14f7ea96208265a5855.pdf

دانشگاه شاهد فصلنامه نگره 2676-7244 10 36 2015 12 22 A Comparative picture book layout angels in the Renaissance with the work of the Qajar lithography مقایسۀ تطبیقی تصویر فرشتگان در کتاب‌آرایی رنسانس با آثار چاپ سنگی قاجار 92 105 262 10.22070/negareh.2015.262 FA نغمه صفرزاده دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد ارتباط تصویری، دانشکدۀ هنر، دانشگاه آزاد اسلامی یزد. نادر موسوی فاطمی استادیار، عضو هیئت علمی دانشکدۀ هنر، دانشگاه آزاد اسلامی تهران. بهرام احمدی استادیار، عضو هیئت علمی دانشکدۀ هنر دانشگاه یزد. Journal Article 2015 02 13 Pictures of angels in qajar and renaissance art periods are common and some times different properties this paper hes to deal with discovering similarities and differences of angles pictures in visual terms comparatively comparying Printed angels pictures remained form qajar and renaissance periods considerations in this paper indicates that angels pictures in printed prictures remained form qajar and renaissance periods. Considerations in this paper indicates that angles pictures in printed pictures remained form biith qajar drenaissance art periods have some similarities in the terms of type of angles deawing, their dresses, faces , According to naturalistic principles, the third dimension as well as the similarities in the presence of angels and obese children and Renaissance corresponded qajar Drnskh printed.as well as type of Configuration and inserting angles in printed versions while having trivial differences with each other. In this articles its tried to responce developed questions by descriptive – analytical method and utilizing lybrarical sonrces and taking into account samples of remaiued printed pictures. تصویر فرشتگان در دو دورۀ هنری قاجار و رنسانس دارای ویژگی‌های مشترک و گاه متفاوت است. این مقاله می‌کوشد تا با مقایسۀ تطبیقی نسخه‌های چاپی برجای‌مانده از تصاویر فرشتگان، در دو دورۀ هنری قاجار و رنسانس، به کشف شباهت‌ها و تفاوت‌های فرشتگان از منظر بصری بپردازد. نتایج پژوهش بیانگر آن است که تصاویر فرشتگان در نسخ چاپی هر دو دورۀ هنری گاه، با وجود تفاوت‌هایی مختصر در شیوۀ اجرا، شباهت‌هایی نیز از نظر نوع ترسیم فرشتگان، پرداخت در جامه‌ها و چهره‌ها، توجه به اصول طبیعت‌گرایانه، نشان دادن بعد سوم و همچنین شباهت در حضور فرشتگانی کودک سال و فربه در نسخ چاپی قاجار و رنسانس با یکدیگر دارند. با وجود مشاهدۀ برخی از تأثیرات نقاشی فرشتگان رنسانسی در نسخه‌های چاپی هنرمندان قاجار می‌توان به علل پیدایش و به تصویر کشیدن فرشتگان در آثار هنرمندان قاجار پرداخت. در این مقاله سعی شده است تا، با روش توصیفی‌-‌ تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای و بررسی نمونه‌های تصاویر چاپی بازمانده، به پاسخ پرسش‌های مطرح‌شده دست یافته شود.

https://negareh.shahed.ac.ir/article_262_c4df93cfc5038c28267a4fe82f6763a4.pdf