دانشگاه شاهد فصلنامه نگره 2676-7244 10 35 2015 10 23 Comparative Analysis of the Content of the Goharshad Mosque inscriptions with Shia Intellectual Principles in the Timurid and Safavid periods بررسی تطبیقی مضمون کتیبه‌های مسجد گوهرشاد و مبانی اعتقادی شیعه در دورۀ تیموری و صفوی 4 18 251 10.22070/negareh.2015.251 FA رباب فغفوری دانشجوی دکتری فلسفۀ هنر، دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع)، مشهد. حسن بلخاری دانشیار گروه مطالعات عالی هنر، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران Journal Article 2015 03 06 Inscriptions as conceptual and decorative elements in Islamic Architecture are important tools for the representation of religious beliefs and policies, and because of their written nature, express the ideas and thoughts of their era. Goharshad Mosque in Mashhad as one of the masterpieces of Islamic-Persian architecture has various inscriptions with religious themes, which have been frequently restored in various historical periods. This paper by use of comparative-analytical method, library sources and observation, both introduces Timurid and safavid inscriptions of this sacred place, and analyses them below the Intellectual principles of Shiism. It also comparatively shows that how these themes during the time, along with religious and cultural trends of artists and politicians, have been subjected to qualitative and quantitative changes. Research findings show that in both periods, there are inscriptions with Shiite theme. These themes, in Timurid period, were influenced by dominance of Sunni religion in the country, emergence of Sufi-Shiite movements and the circles of worship and Sufi communities. While in the Safavid period, by separation of religion from Sufism and Shiite dominance, we see explicit themes which refer to the most important intellectual principle of Shia, i.e. Imamate. A comparative study of the contents of the inscriptions is a new way in understanding of religious art and the impact of the religion on the epigraphy at different periods of the history of Islamic-Iranian art. کتیبه‌ها به‌عنوان عناصر معنایی و تزئینی در معماری اسلامی از ابزارهای مهم در جهت گسترش عقاید و سیاست‌های مذهبی حکومت‌ها بر مردم به شمار می‌روند و، به‌لحاظ ماهیت مکتوب خود، بیانگر ایده‌ها و اندیشه‌های هر عصرند. مسجد گوهرشاد مشهد به‌عنوان یکی از شاهکارهای معماری ایرانی‌اسلامی از تزیینات و کتیبه‌های مختلفی با مضامین دینی برخوردار است که در دوره‌های مختلف تاریخی بارها مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته‌اند. این پژوهش با بهره‌گیری از روش «‌توصیفی تحلیل محتوا‌» و گردآوری اطلاعات از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و مشاهدۀ آثار، ضمن معرفی کتیبه‌های دورۀ تیموری و صفوی این مکان مقدس، به تحلیل و بررسی مفاهیم آنها ذیل میانی اعتقادی شیعه پرداخته و به نحو تطبیقی به دنبال پاسخ به این پرسش است که این مضامین چگونه در طول زمان، هم سو با گرایشات مذهبی و فرهنگی هنرمندان و دولتمردان، دچار تغییرات کمی و کیفی شده‌اند؟ بررسی‌ها نشان می‌دهند که در هر دو دوره کتیبه‌هایی با مضمون شیعی وجود دارد. در دورۀ تیموریان این مضامین متأثر از غلبۀ مذهب تسنن در کشور و ظهور نهضت‌های صوفی-‌شیعی و حلقه‌های ذکر و اجتماعات صوفیانه است، درحالی‌که در دورۀ صفوی، با جدایی مذهب از تصوف و غلبۀ شیعیان، شاهد ظهور مضامین صریح در اشاره به اصلی‌ترین مبنای اعتقادی شیعه، یعنی اصل امامت، هستیم. بررسی تطبیقی مضامین این کتیبه‌ها روشی نو در فهم هنر دینی و تأثیر مذهب بر هنر کتیبه‌نگاری در ادوار مختلف تاریخ هنر اسلامی-ایرانی خواهد بود. https://negareh.shahed.ac.ir/article_251_3f6814c9511ee0ec0721ad827161fe96.pdf

دانشگاه شاهد فصلنامه نگره 2676-7244 10 35 2015 10 23 The Explanation of Spiritual Aspects of Calligraphy by Emphasizing on Serat Al- Sotur of Sultan Ali Mashhady تبیین وجوه معنوی خوشنویسی با تأکید بر رسالۀ صراط‌السطور سلطانعلی مشهدی 18 32 252 10.22070/negareh.2015.252 FA محمدعلی رجبی عضو هیئت‌علمی دانشکدۀ هنر دانشگاه شاهد تهران Journal Article 2015 05 27 Calligraphy booklets by the master calligraphers, which remain in the history of this honorable art, besides an exact account of the techniques to make the materials and tools, instructions and their stages, are a treasure of spiritual knowledge that the disciple of this art must follow so that the art of calligraphy with the potential to write the word of god is manifested. One of the oldest and most significant calligraphy resources is the the Serat Al-Sotur of Sultan Ali Mashhady (1515 AD) which all its chapters are entirely endowed with spiritual aspects from beginning to the end of the booklet. This research is conducted with the aim of theoretical explanation of three fundamental aspects in this booklet i.e. “spiritual accomplishment and honor of calligraphy, pen and practice”. Using the descriptive- analytical method, this paper tries to answer the question that whether it is possible to find a way to attain principles of modern artistic instructions by using the spiritual and pictorial teachings of this booklet? It is attempted to study the influence of religious teachings on the progression of this honorable art through examination and explanation of this precious booklet. In conclusion, achievement of this paper is the emphasis of Sultan Ali on catharsis by pen & opinion training in calligraphy which is achieved by the spiritual way of the masters and elders, and eventually the human being becomes the pen of God himself, and as the pen is the “virtuous instrument of calligraphy”, the man becomes the virtuous instrument of God. رسائل خوشنویسی برجای‌مانده از استادان خوشنویس در تاریخ این هنر شریف ـ ضمن گزارش دقیق از چگونگی ساخت ابزار و مواد، آموزش و مراحل آن ـ گنجینه‌ای از معارف معنوی است که سالک این طریق هنر می‌بایست گام به گام رعایت کند تا هنر خوشنویسی با قابلیت تحریر کلام الله ظهور یابد. یکی از مهم‌ترین و قدیم‌ترین منابع خوشنویسی رسالۀ صراط‌السطور سلطانعلی مشهدی (920 ق) است که از همان آغاز تا پایان رساله، سایۀ وجوه معنوی بر همۀ فصول و فروع آن حاکم است. این مقاله با هدف تبیین نظری سه وجه اساسی و مورد نظر در رسالۀ مذبور یعنی «شرافت و فضیلت معنوی خوشنویسی، قلم و مشق» انجام شده و به روش توصیفی-تحلیلی، سعی در یافتن پاسخی نظری برای این سؤال است که آیا با بهره‌گیری از آموزه‌های صوری و معنوی این رساله می‌توان راهی برای شناخت موازین آموزش‌های جدید هنری یافت؟ با بررسی و مداقه در این رسالۀ نفیس و شرح و بسط اجمالی آن، سعی شده تا چگونگی تأثیر آموزه‌های دینی بر شکل‌گیری این هنر شریف مورد مطالعه قرار گیرد. در نتیجه، دستاورد این مقاله را می‌توان تأکید سلطانعلی بر تطهیر نفس توسط مشق نظر و مشق قلم در خوشنویسی دانست که با استعانت از روش معنوی استادان و پیران این طریق حاصل شده و نهایتاً انسان خود قلم حق شده و همان‌گونه که قلم، «نیک اسباب خوشنویسی» است، انسان نیز نیک اسباب حق می‌شود. https://negareh.shahed.ac.ir/article_252_520fae524f4d1fa0ccc9dbd65841709c.pdf

دانشگاه شاهد فصلنامه نگره 2676-7244 10 35 2015 10 23 Iconography of the scenes of hunting in the Sassanid Era بررسی و تحلیل نقش شکار در دورۀ ساسانی 32 48 253 10.22070/negareh.2015.253 FA الهام وثوق بابایی دانشجوی دکتری باستان‌شناسی دورۀ تاریخی، دانشگاه مازندران رضا مهرآفرین عضو هیئت‌علمی گروه باستان‌شناسی، دانشگاه مازندران Journal Article 2015 05 14 Hunting scenes are some of the most ancient archetypes which were depicted in artistic works, especially golden and silver containers in the Sassanid era. Iconography is description and interpretation of symbolic and cryptic hunting scenes which contains messages and information that their decoding can clarify different political, social and religious aspects of life in this era. The purpose of this research is studying and analyzing symbolic concepts of hunting scenes based on iconography of the elements applied in these scenes. For this purpose, 27 Sassanid artistic works, painted with hunting scenes were identified and all their information were studied using statistical method and by registering all their information in charts. the results of the research indicate that in contrary to the previous era that gods and affluent classes were present in hunting scenes; in this era only the Sassanid king was depicted at the center of the scene, mounted and larger than other elements, which is in accordance with the Sassanid era ideology of king as god’s representative on earth. The hunted animals are also of a great significance in Zoroastrian religion. In this era, evil creatures are not to be hunted and eliminated by the king, but there are sacred creatures whose hunting will bring welfare and prosperity to the king, and in fact the concept of hunting in this era was more than just an entertainment and gained a religious-political value.  صحنه‌های شکار از قدیمی‌ترین کهن‌الگوهایی است که در دورۀ ساسانی بر روی آثار هنری به‌ویژه ظروف زرین و سیمین ایجاد شده است. شمایل‌نگاری، شرح و تفسیر تصاویر نمادی و رمزی شکار حاوی پیام‌ها و بازنمایی اطلاعاتی است که رمزگشایی آنها می‌تواند جنبه‌های مختلف زندگی سیاسی، اجتماعی و مذهبی این دوره را آشکار سازد. هدف از این پژوهش بررسی و تحلیل مفاهیم نمادین صحنۀ شکار بر اساس آیکونوگرافی اجزا و عناصر به‌کاررفته در این صحنه‌هاست. به همین منظور، 27 اثر ساسانی دارای نقش شکار شناسایی شد و با روش آماری و ثبت اطلاعات در نمودارهای فراوانی مورد بررسی قرار گرفت. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که برخلاف دوران پیشین که خدایان و طبقات مرفه در صحنه‌های شکار حاضر هستند، در این دوره، تنها شاهنشاه ساسانی در مرکز صحنه و بزرگ‌تر از سایر عناصر، سوار بر اسب ظاهر می‌شوند که با ایدئولوژی دورۀ ساسانی که شاه را نمایندۀ خدا بر روی زمین می‌دانستند مطابقت دارد. جانوران شکارشده نیز در مذهب زردشت از اهمیت بالایی برخوردار هستند و در این دوره، موجودات شر و اهریمنی نیستند که شاه قصد معدوم کردن آنها را دارد، بلکه موجوداتی مقدس هستند که شکار آنها خیر و برکت را برای شاه به‌همراه خواهد آورد و در واقع مفهوم شکار در این دوره فراتر از تفنن و تفریح بوده و ارزش اعتقادی- سیاسی پیدا کرده است. https://negareh.shahed.ac.ir/article_253_35710ed8c664114fd6204fe50f184ab9.pdf

دانشگاه شاهد فصلنامه نگره 2676-7244 10 35 2015 10 23 Iranian Art's Influence on Chinese Ceramics, with the Emphasis on the Islamic Era تأثیر هنر ایران بر سفالگری چین با تأکید بر دورۀ اسلامی 48 60 254 10.22070/negareh.2015.254 FA بتول لطفی کارشناس ارشد هنر اسلامی گرایش سفال و سرامیک، دانشکدۀ معماری و هنر کاشان. عباس اکبری استادیار دانشکدۀ معماری و هنر دانشگاه کاشان. محسن جاوری استادیار باستانشناسی دانشکدۀ معماری و هنر دانشگاه کاشان. Journal Article 2015 05 06 Iran and China as two great and ancient civilizations, one located in the East Asia and the other in the West Asia, have historically had broad and longstanding ties. These two countries were connected through the famous overland Silk Road before the advent of Islam and after that through seaways, and their relationships in three significant areas of business, religion and politics can be studied. These relationships and the commercial ties between two countries have had a profound impression on their arts in the history. The study of these interactions reflects the influence of China's art on Iran, but impacts of Iranian culture and art on China have not been well expressed or even have been ignored. These influences in both pre-Islamic and post-Islamic Iran are visible, but it must be said that the influence is more pronounced in the Islamic era and more documents and more works from this period have survived. In this article, using a historical-analytical method, we try to study the quality of the influence of Iranian art on Chinese art through the study of ancient historical resources and observation of the remaining art pieces from two civilizations of Iran and China. According to the results we can say that the Iranian art has influenced china's art, especially its pottery in the different periods. By studying Chinese pottery, we can see Iranian art’s effects in three aspects of: form, glazing techniques and motifs. ایران و چین به‌عنوان دو تمدن بزرگ و کهن، یکی درشرق آسیا ودیگری در غرب آسیا، همواره در طول تاریخ روابطی دیرینه و گسترده داشته‌اند. این دو کشور در قبل از اسلام در ایران تنها از طریق جاده زمینی و مشهور ابریشم و بعد از اسلام از راه دریایی با یکدیگر در ارتباط بودند، که این روابط در سه زمینۀ مهم تجارت، مذهب و روابط سیاسی قابل بررسی هستند. این ارتباطات و رفت‌وآمد‌های تجاری بین دو کشور در طول تاریخ تأثیرات فراوانی بر هنرهای آن‌ها داشته است. بررسی این تعاملات اغلب منجر به بازگویی تأثیر هنر چین بر ایران بوده و در این میان تأثیرات هنر ایران بر چین چندان بیان نگردیده و حتی نادیده گرفته شده است. این تأثیرگذاری هم در قبل از اسلام و هم در بعد از اسلام در ایران قابل مشاهده است؛ اما باید گفت که این تأثیرگذاری در بعد از اسلام بیشتر بوده و مدارک و آثار بیشتری هم از این دورۀ باقی مانده است. در این نوشتار می‌کوشیم که با روشی تاریخی-‌تحلیلی و با مطالعۀ منابع تاریخی کهن و نیز مشاهدۀ آثار هنری باقی‌مانده از دو تمدن ایران و چین به بررسی چگونگی تأثیر هنر ایران بر هنر چین بپردازیم. با توجه به نتایج می‌توان گفت که هنر ایران نیز هنر چین به‌خصوص سفالگری آن در دوره‌های مختلف تاریخی تأثیر داشته است. با بررسی ظروف سفالی چین می‌توان نشانه‌هایی از تأثیر هنر ایران را در سه مشخصۀ شکل ظروف، تکنیک لعابکاری و نقوش روی آن‌ها مشاهده کرد.  https://negareh.shahed.ac.ir/article_254_f20b7d986ed182b93d0b883654ab35c8.pdf

دانشگاه شاهد فصلنامه نگره 2676-7244 10 35 2015 10 23 The Role of Imagination in the Works of Master Mahmoud Farshchian with Emphasis on the Painting of "To live" جایگاه خیال در آثار استاد محمود فرشچیان (با تأکید بر نگارة برای زیستن) 60 8 255 10.22070/negareh.2015.255 FA امیر رضایی نبرد دانشجوی دکتری تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران. Journal Article 2014 11 22 The imagination among Iranian and Western sages and philosophers, is the most basic and most complex issues of the universe. The research question is whether the imagination is considered the main essence of the aesthetic style of Farshchian? And if so, what was the kind of imagination or the artist’s approach to this element? In this paper, for the first time, it is attempted to critically examine and study the place of imagination in the collection of the artist's pieces (538 works) with the aim of demonstrating and proving the role of imagination as the basic essence of the artist's creative works and identifying the types of imagination in them. This theoretical study uses descriptive - analytical method and is conducted with an interpretative and combined approach. The data were collected from library sources and field research, and the methods of data analysis were quantitative and qualitative. The result based on the findings was that for three reasons the imagination is considered the foundation and the main essence of the aesthetic style of Mahmoud Farshchian. First, variety of subjects, second, high percent of the lyrical class, and third, creative and powerful expression of works. Also, Farshchian’s approach to the imagination element or its types, is transcendental and has a fundamental role. خیال در نزد حکیمان و فیلسوفان ایرانی و غربی از بنیادی‌ترین و پیچیده‌ترین مسائل عالم هستی است. مسئله این پژوهش این بوده که آیا عنصر خیال به‌عنوان جوهرۀ اصلی زیبایی‌شناسی سبک فرشچیان مطرح است؟ و اگر چنین است، گونۀ خیال یا رویکرد هنرمند به عنصر خیال چگونه بوده است؟ در این نوشتار، برای نخستین بار سعی گردیده تا جایگاه خیال در مجموعه آثار هنرمند (538 اثر) مورد نقد و بررسی قرار گیرد و هدف این پژوهش نیز اثبات و تبیین جایگاه خیال به‌عنوان جوهرۀ اساسی آثار نوآورانۀ هنرمند و مشخص نمودن گونه‌های خیال در آثار هنرمند بوده است. این پژوهش از نوع نظری و با روش توصیفی‌ تحلیلی آثار و با رویکردی تأویلی و ترکیبی انجام گرفته است. روش گردآوری اطلاعات کتابخانه‌ای و میدانی و روش تجزیه و تحلیل اطلاعات کمی و کیفی بوده است. نتیجه این پژوهش بر اساس یافته‌ها این بوده است که به سه دلیل عنصرخیال به‌عنوان جوهرۀ اصلی آثار و شالودۀ زیبایی‌شناسی سبک محمود فرشچیان مطرح است: نخست، تنوع موضوعی، دوم، درصد بالای طبقه غنایی و سوم بیان قدرتمند و خلاقانۀ آثار. همچنین، رویکرد فرشچیان به عنصر خیال یا گونه‌های آن دارای سیری استعلایی و دارای نقشی بنیادین است.  https://negareh.shahed.ac.ir/article_255_27d560e26acf12f10229c12d71711bf4.pdf

دانشگاه شاهد فصلنامه نگره 2676-7244 10 35 2015 10 23 Analysis of Representation of Traditionalist Approach in the Iranian Calligraphic Painting in the 2000s تحلیل بازنمود رویکرد سنّت‌گرا در آثار نقاشیخط دهۀ هشتاد ایران 78 92 256 10.22070/negareh.2015.256 FA جواد علیمحمدی اردکانی استادیار دانشکدۀ هنر دانشگاه علم و فرهنگ تهران. پرنیا پژوهش‌فر کارشناس ارشد پژوهش هنر، دانشگاه آزاد یزد. Journal Article 2015 04 27 Iranian calligraphic painting in the 2000s is under the influence of the traditionalist<strong> </strong>approach. This approach refers to movements which orientation is mostly return to traditions to revive self-identity. This research investigates how traditionalist<strong> </strong>approach affects Iranian calligraphic painting in the 2000s. Therefore by applying descriptive-analytical method and social approach, investigates that through which components the traditionalist<strong> </strong>approach has been represented in Iranian calligraphic painting in the 2000s. For this purpose, two works of ten significant artists in this field were studied as samples. The results indicate that some characteristics which are repeated in these works, are promoted as signifiers of the concept of tradition in the traditionalist<strong> </strong>approach. It was also affected by the conditions of the commercial art market and the tendency to use these factors is increased by the flourishing market for calligraphic painting in Middle East and Arabic countries. But because of the structural limitations of the traditionalist approach, most of the works were devoid of the conceptual aspect and summed up to a beautiful visual work. The few spiritual works have just as much conceptual potential to convey the traditional concepts and are devoid of any reflection of the social occurrences – which makes the capacity for criticizing and influencing the society. نقاشیخط ایران در دهۀ هشتاد تحت‌تأثیر رویکرد سنّت‌گراست. منظور از رویکرد سنّتگرا جریاناتی است که گرایش غالب آنها بازگشت به سنّت برای احیای هویت است. نگارنده در این مقاله به بررسی چگونگی اثرگذاری این رویکرد بر آثار نقاشیخط این دهه می‌پردازد. بنابراین، با روش توصیفی-تحلیلی و با رویکردی اجتماعی، به این سؤال می‌پردازد که رویکرد سنّت‌گرا از طریق چه مؤلفه‌هایی در نقاشیخط دهۀ هشتاد ایران بازنمود یافته است. در این راستا ۲ اثر از ۱۰ هنرمند شاخص این عرصه به‌عنوان نمونۀ آماری مورد بررسی قرار گرفت که یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد شاخصه‌هایی در آثار تکرار شده است که در رویکرد سنّت‌گرا به‌عنوان دلالتگر مفهوم سنّت ترویج شده‌اند. این امر تحت‌تأثیر شرایط بازار اقتصادی هنر نیز قرار گرفته و رونق فروش آثار نقاشیخط در خاورمیانه و کشورهای عربی در این دهه بر تمایل به استفاده از از این عناصر افزوده است اما با توجه به محدودیت‌های چارچوبی رویکرد سنّت‌گرا اغلب آثار از بعد معنایی تهی و به یک اثر بصری زیبا خلاصه گشتند. معدود آثار معناگرا نیز صرفاً در حد انتقال مفاهیم سنّتی توان مفهومی داشته و از بازگویی جریانات اجتماعی - که ظرفیت نقادی و اثرگذاری بر جامعه را ایجاد می‌کند - تهی هستند.  https://negareh.shahed.ac.ir/article_256_ef7eaf1bc4d7e96b782ac1e5558a7ab4.pdf